تفسير : بخشيدن قصاص جروح كفّارهء گناهان مجروح مىشود ؛ چنان كه در بعضى احاديث به تصريح آمده . بعضى مفسّران اين آيت را دربارهء جارح مىدانند و مىگويند اگر مجروح جارح را ببخشد ، گناه وى معاف خواهد شد ؛ و الراجح هو الاوّل . « 1 »
وَ مَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِما أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ
( 45 )
و هركه حكم نكند موافق آنچه فروفرستاده خدا ؛ پس آن گروه ، ايشانند ستمگاران .
تفسير : يهود با حكم قصاص نيز مخالفت كردند . بنى نضير كه در ميان آنها معزّزتر و نيرومندتر بود ؛ از بنى قريظه ديت كامل حصول مىكردند ، « 2 » و چون نوبت به آنها مىرسيد نصف ديت را مىپرداختند ؛ زيرا ، بنى قريظه بنابر ناتوانى خويش چنين معاهدتى با آنها كرده بودند .
تصادفا يكى از بنى نضير به دست يكى از بنى قريظه كشته شد ، آنها به آيين گذشته تمام ديت را خواستند ؛ بنى قريظه انكار آورده گفتند : آن روزگار سپرى شد كه ما از نيروى شما مجبور شده اين ستم را پذيرفته بوديم ؛ اكنون در مدينه عهد محمّدى - صلّى اللّه عليه و سلّم - برقرار است ، و امكان ندارد كه ما دوبرابر آنچه از شما مىگرفتيم ديت بدهيم ! غرض ، « 3 » در حال موجوديّت حضرت محمّد محال است كه اقويا ضعفا را ضايع گردانند و تحت فشار قرار دهند ؛ زيرا ، همه مىدانستند كه حضرت پيغمبر ( ص ) با ضعيف و قوى يكسان انصاف مىنمايد ، و در مقابل مظالم اقويا از ضعفا دستگيرى مىكند . اخيرا ، « 4 » اين داورى به حضور پيغمبر ( ص ) تقديم شد ؛ پندارى كه بنى قريظه دربارهء آن پيكر عدل و انصاف داشت ، بلا كم و كاست « 5 » راست برآمد . بعد از فرمودن حكم قصاص ،
« وَ مَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِما أَنْزَلَ اللَّهُ »
اشاره به اين واقعه مىباشد ؛ چون مانند رجم ، از مشروعيّت حكم قصاص صريحا انكار نكرده بودند ، بلكه دستورى خلاف حكم شرعى در اثر مفاهمه با يكديگر استوار نموده بودند ؛ پس اين مخالفت اعتقادى با قانون عدل نيست ، بلكه
هامش
( 1 ) . رأى اوّل ارجح است .
( 2 ) . وصول مىكردند
( 3 ) . منظور اينكه
( 4 ) . بالاخره ،
( 5 ) . بدون كم و كاست ،