كس را فراموش مىكند ، آيه
لِكُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ يَوْمَئِذٍ شَأْنٌ يُغْنِيهِ
در بيان اين مطلب است يعنى كار و گرفتارى خود ، او را چنان مشغول كرده كه در فكر ديگران نمىتواند باشد شايد فرار از آن جهت باشد كه مبادا از من چيزى و يارى بخواهند در آيات ديگرى آمده است
وَ لا يَسْئَلُ حَمِيمٌ حَمِيماً يُبَصَّرُونَهُمْ يَوَدُّ الْمُجْرِمُ لَوْ يَفْتَدِي مِنْ عَذابِ يَوْمِئِذٍ بِبَنِيهِ وَ صاحِبَتِهِ وَ أَخِيهِ وَ فَصِيلَتِهِ الَّتِي تُؤْوِيهِ وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً ثُمَّ يُنْجِيهِ
معارج / 10 - 14 .
در مجمع البيان روايت شده : از سوده زن حضرت رسول صلّى اللَّه عليه و آله كه آن حضرت به وى گفت : مردم روز قيامت عريان و پا برهنه و غير مختون محشور مىشوند ، عرقشان به آنها مانند لجام مىشود و به نرمهء گوشها مىرسد
« يبعث الناس عراة حفاتا غرلا « 1 » يلجمهم العرق و يبلغ شحمة الاذن »
سوده گفت : يا رسول اللَّه وا ويلا بعضى از ما به بعضى نگاه مىكند ؟ ! حضرت فرمود : مردم در آن روز از چنين فكرى مشغول مىشوند آن گاه فرمود :
لِكُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ يَوْمَئِذٍ شَأْنٌ يُغْنِيهِ
38 - 42 -
وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ مُسْفِرَةٌ ضاحِكَةٌ مُسْتَبْشِرَةٌ وَ وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ عَلَيْها غَبَرَةٌ تَرْهَقُها قَتَرَةٌ أُولئِكَ هُمُ الْكَفَرَةُ الْفَجَرَةُ
.
ناگفته نماند : آثار شادى و بلا و گرفتارى پيوسته در چهره انسان نمايان مىشود و چهره از غم يا شادى حكايت مىكند ، لذا در بسيارى از آيات « وجوه » و مجسم شدن سعادت و شقاوت در آنها ذكر شده است ، بعضى از چهرهها نورانى و خندان و شادمانند ، آنها اهل ايمان و عملند ، منظور از « غبرة » ظاهرا رنگ غبار و تيرگى آن است « قتره » به معنى سياهى و شدت « غبره » است مثل :
يَوْمَ تَبْيَضُّ وُجُوهٌ وَ تَسْوَدُّ وُجُوهٌ
آل عمران / 106
كَأَنَّما أُغْشِيَتْ وُجُوهُهُمْ قِطَعاً مِنَ اللَّيْلِ مُظْلِماً
يونس / 27 ، آنها كسانى هستند كه حق را انكار كرده و فاجر و بدكار شدهاند .
هامش
( 1 ) غرل : ختنه نشدن . اغرل : ختنه نشده . جمع آن غرل بر وزن قفل است .