و يعلم ما يعلمه من خير او شر فيحجزه ذلك عن القبيح من الاعمال فذلك الذى خاف مقام ربه و نهى النفس عن الهوى »
« 1 » خلاصه اينكه بدانيم در حضور خدا هستيم .
42 - 44 -
يَسْئَلُونَكَ عَنِ السَّاعَةِ أَيَّانَ مُرْساها فِيمَ أَنْتَ مِنْ ذِكْراها إِلى رَبِّكَ مُنْتَهاها
.
سؤال و جوابى است دربارهء وقت آخرت ، كه در قرآن مجيد چندين بار تكرار شده است و در هر بار جواب آمده كه علم آن پيش خداست نظير :
يَسْئَلُكَ النَّاسُ عَنِ السَّاعَةِ قُلْ إِنَّما عِلْمُها عِنْدَ اللَّهِ
احزاب / 63
يَسْئَلُونَكَ عَنِ السَّاعَةِ أَيَّانَ مُرْساها قُلْ إِنَّما عِلْمُها عِنْدَ رَبِّي . . .
يَسْئَلُونَكَ كَأَنَّكَ حَفِيٌّ عَنْها قُلْ إِنَّما عِلْمُها عِنْدَ اللَّهِ
اعراف / 187 و آيات ديگر . نقل شده : روزى از آن حضرت درباره قيامت پرسيدند فرمود : « ما المسئول با علم من السائل » يعنى : از من كه مىپرسيد من به قيامت از شما داناتر نيستم .
« يسئلونك » استمرار سؤال را مىرساند ، گويا مرتب دربارهء زمان آن از آن حضرت سؤال مىكردهاند ، كفار به طور استهزاء ، مسلمانان به طور استفسار .
« مرسى » به معنى اثبات و استقرار است يعنى اثبات و وقوع آن چه زمانى خواهد بود ؟ « ذكرى » اگر به معنى علم باشد چنان كه طبرسى فرموده است ، معنى
فِيمَ أَنْتَ مِنْ ذِكْراها
بطور استفهام انكارى آنست كه : در چه چيزى تو از دانستن آن .
يعنى تو نمىدانى و اگر ذكرى به معنى ياد آورى بيشتر باشد معنايش « في اى شىء انت من كثرة ذكر الساعة » يعنى ياد آورى زياد تو را به آن ، عالم نمىكند چنان كه الميزان فرموده است .
إِلى رَبِّكَ مُنْتَهاها
تكميل آيه سابق و تعليل آنست ، معناى اين جمله چنين است : « الى ربك ينتهى امرها » يعنى كار قيامت به خدا مىرسد وقت آن ، وقوع آن . آوردن آن مربوط به خدا و در دست خداست ، تو را و ديگران را به وقت
هامش
( 1 ) تفسير برهان