نظام متقن جهان را تشكيل مىدهند ، منظور از سبع شداد و اللَّه اعلم طبقات هفتگانه هوا است كه در بقره / 29 بيان گرديد ، شديد و محكم بودن شايد به مناسبت آنست كه خواص و آثار خود را حفظ مىكنند و از جاى خود تكان نمىخورند و به حكم
وَ أَوْحى فِي كُلِّ سَماءٍ أَمْرَها
فصلت / 11 هر يك وظيفهء محوله را به نيكى انجام مىدهند ، چراغ نور افشان كه نور و حرارت مىدهد همان آفتاب عالمتاب است .
14 و 15 و 16 -
وَ أَنْزَلْنا مِنَ الْمُعْصِراتِ ماءً ثَجَّاجاً لِنُخْرِجَ بِهِ حَبًّا وَ نَباتاً وَ جَنَّاتٍ أَلْفافاً
در اثر حرارت آفتاب دريا تبخير مىشود و ابرها تشكيل مىگردد ، ابرها در اثر تراكم يكديگر را مىفشارند تا بخار تبديل به آب شده و به صورت باران فرو مىريزد و در اثر باران ، دانهها ، نبات و درختان و باغات انبوه از زمين مىرويند از آيهء :
أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يُزْجِي سَحاباً ثُمَّ يُؤَلِّفُ بَيْنَهُ ثُمَّ يَجْعَلُهُ رُكاماً فَتَرَى الْوَدْقَ يَخْرُجُ مِنْ خِلالِهِ . . .
نور / 43 ، روشن مىشود كه تراكم ابرها سبب فشار و تقطير مىگردد گرچه فشار طبقه هواى سرد بالا نيز مؤثر است و اللَّه اعلم .
به هر حال اين نظم عجيب داراى دقت بيشتر است ، ادامه اين خلقت همان آمدن آخرت است .
17 -
إِنَّ يَوْمَ الْفَصْلِ كانَ مِيقاتاً
مراد از
يَوْمَ الْفَصْلِ
به قرينه آيه بعدى ، روز قيامت است ، فصل به معنى قضاوت و داورى و جدا كردن حق از باطل مىباشد يعنى روز قيامت برچيده شدن اين نظام و وقت تمام شدن آنست كه بلافاصله ، خلقت در شكل ديگر ادامه پيدا مىكند و آخرت پديد مىگردد . و يا منظور آنست كه : روز قيامت وقت رسيدن به حساب شماست .