چرا آخرت را انكار مىكنند مگر نمىبينند كه ما اين خلقت را به وجود آوردهايم و آن را ادامه خواهيم داد ، ادامهء آن همان وجود و آمدن آخرت است كار اين خلقت ، وقتى كه به مرحلهء انقلاب آخرت رسيد ، خلقت متوقف نخواهد شد بلكه در دنباله آن شما فوج فوج خواهيد آمد و چنين و چنان خواهد شد و دنيا و آخرت هر دو يك خلقتند ، اميد است خوانندگان در اين بيان دقت فرمايند كه كليد معما در اينجا است .
به هر حال در اينجا سخن از آماده شدن زمين براى زندگى است كه در سوره فصلت گذشت :
قُلْ أَ إِنَّكُمْ لَتَكْفُرُونَ بِالَّذِي خَلَقَ الْأَرْضَ فِي يَوْمَيْنِ . . .
وَ جَعَلَ فِيها رَواسِيَ مِنْ فَوْقِها وَ بارَكَ فِيها وَ قَدَّرَ فِيها أَقْواتَها فِي أَرْبَعَةِ أَيَّامٍ سَواءً لِلسَّائِلِينَ
فصلت / 9 و 10 ، اينها ظاهرا همان آماده كردن زمين از جانب خداست .
راجع به
وَ الْجِبالَ أَوْتاداً
در بسيارى از آيات آمده است :
وَ أَلْقى فِي الْأَرْضِ رَواسِيَ أَنْ تَمِيدَ بِكُمْ
و در تفسير آن آيات گفتهايم كه اگر كوهها نبود مركز زمين كه مذاب و دريايى سهمگين است در اثر حركت ، پوسته زمين را بالا و پائين مىبرد و زندگى را مختل مىكرد اما كوهها آن را در ميان و وسط پوسته ميخكوب كردهاند در نهج البلاغه خطبهء اول فرموده است
« و وتد بالصخور ميدان ارضه »
يعنى خدا با سنگها بالا و پائين آمدن زمين را ميخكوب كرد .
8 و 9 -
وَ خَلَقْناكُمْ أَزْواجاً وَ جَعَلْنا نَوْمَكُمْ سُباتاً
.
اين هر دو آيه راجع به ادامهء حيات و تداوم آن در روى زمين است كه عبارت اخراى ادامهء خلقت و پشت سر هم بودن آنست تا برسد به خلقت آخرت ، كه گفتيم آخرت ادامه خلقت دنيا است ، اگر انسانها نر و ماده و زن و مرد آفريده نمىشدند خلقت ادامه پيدا نميكرد و نيز اگر خواب نبود خلقت انسان قطع مىشد و ادامه پيدا نمىكرد و چون استمرار خلقت تا رسيدن به معاد در نظر است لذا از همه ويژهگىهاى انسان ، فقط اين دو تا را بيان فرموده است .