سورهء علق
در مكه نازل شده و نوزده آيه است
نظرى به كليات سوره
1 - سورهء علق اولين سوره است كه در مكه نازل گرديد .
در مجمع البيان فرموده : اكثر مفسران گفتهاند : اولين سورهاى كه نازل شد ، سوره علق است كه پنج آيه از آن نازل گرديد ، به نظر بعضى اولين سورهاى كه نازل شد ، سوره مدثر بوده است ، در مقدمهء تفسير برهان ج 1 / 29 از كلينى رحمه اللَّه به اسنادش از حضرت صادق عليه السّلام نقل كرده : اولين چيزى كه برسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله نازل گرديد :
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ . . .
تا آخرين بود و آخرين سوره كه نازل شد
إِذا جاءَ نَصْرُ اللَّهِ
بود ، همين حديث را از صدوق از حضرت رضا عليه السّلام نيز نقل كرده ولى در آن « الى آخره » ندارد .
در الميزان فرموده : اول ما نزل سوره علق است بعد مىگويد : بعيد نيست كه همهاش يك دفعه نازل شده باشد . و احدى در مقدمهء اسباب النزول پنج حديث در اين باره نقل كرده و در بعضى از آنهاست كه ابتدا پنج آيهء اول ، نازل شده است بقيهء سخن در اول سورهء مدثر ديده شود . اين سوره در ترتيب فعلى قرآن مجيد سورهء نود و شش است .
2 - عدد آيات آن به قول قارئان عراقى نوزده و به قول قارئان شامى هيجده و در قول قارئان حجاز بيست است ( مجمع البيان ) ، علت اختلاف آنست كه ، حجازىها
أَ رَأَيْتَ الَّذِي يَنْهى
را يك آيه شمردهاند امّا ديگران آن را تا
عَبْداً