آوِي إِلى رُكْنٍ شَدِيدٍ
هود / 80 و مثل
فَآواكُمْ وَ أَيَّدَكُمْ بِنَصْرِهِ
انفال / 26 ، خدا آن حضرت را در منزل ابو طالب پناه داد .
عائل : عيل ( بفتح - ع ) : فقر . « عال يعيل عيلا : افتقر » عائل :
فقير .
تقهر : قهر : غلبه كردن . ذليل كردن ، منظور از « لا تقهر » ظاهرا غلبه در خوردن مال يتيم و در مظلوم كردن او است .
تنهر : نهر : ( بر وزن عقل ) راندن ، زجر كردن ، راغب شدت را در آن قيد كرده است « نهر السائل : زجره » طبرسى فرموده : آن راندن سائل است با صيحه .
شرحها
در اين آيات ، ابتدا نور آفتاب و ظلمت شب ، مورد قسم واقع مىشود كه يعنى جهان همهاش فراز و نشيب و احوال مختلف است ، راه توحيد از ميان اينها مىگذرد ، يتيم ، ضال ، عائل ، سائل همه نمونههايى از ظلمت و نشيب است پناه دادن ، و هدايت نمودن و غنى كردن از نمونههاى فراز نور است ، على هذا نبايد فكر كنى كه گرفتارى نمونهء قهر خداست زيرا
ما وَدَّعَكَ رَبُّكَ وَ ما قَلى
.
سپس اشاره شده به پاداش فعاليتى كه در اين فراز و نشيب است
وَ لَسَوْفَ يُعْطِيكَ رَبُّكَ . . .
آن گاه فشارهاى گذشته آن حضرت را تذكر داده و فرمان مىدهد :
حالا كه با چشم خود آن گرفتاريها را ديدهاى بر يتيم قهر نكن ، سائل را با خشونت مران و نعمت خدايت را بازگو كن .
مطالب اين سوره در زندگى پر از فراز و نشيب ، براى انسان يك تعادل روحى و تشخيص مسير نشان مىدهد كه انسان چه جور بايد زندگى كند و اين راه را چطور برود .