براى زندگان و مردگان است . هر دو قسمت را اداره مىكند و در آن كوههاى بلند قرار داده و در نتيجه ، مردم را از آب گوارا سيراب كرده است ، اين نظام نمىتواند عبث باشد ، اين نظام جريان معاد را در پى دارد
أَ فَحَسِبْتُمْ أَنَّما خَلَقْناكُمْ عَبَثاً وَ أَنَّكُمْ إِلَيْنا لا تُرْجَعُونَ
و شايد استدلال به معاد از طريق قدرت خدا باشد . مثل
أَ لَيْسَ ذلِكَ بِقادِرٍ عَلى أَنْ يُحْيِيَ الْمَوْتى
قيامة / 40 .
« كفاتا » مفعول دوم « نجعل » است ،
أَحْياءً وَ أَمْواتاً
هر دو حال هستند از مفعول « كفانا » يعنى : « الم نجعل الارض جامعا للناس تكفتهم احياء و امواتا » در تفسير برهان نقل شده : امير المؤمنين عليه السّلام وقت برگشتن از صفين نگاه كرد به قبرستان فرمود :
هذه كفات الاموات
سپس به خانههاى كوفه نگاه كرد فرمود :
هذه كفات الاحياء
آن گاه آيه
أَ لَمْ نَجْعَلِ الْأَرْضَ كِفاتاً . . .
را قرائت فرمود اين روايت از امام صادق عليه السّلام نيز نقل شده است .
از اين آيه معلوم مىشود كه زمين تا قيامت براى زندگان و مردگان كفايت خواهد كرد ، نظريه « مالتوس » كشيش انگليسى و ديگران كه مىگويند : بشر آن قدر زياد خواهد شد كه زمين كفايت تأمين آنها را نخواهد كرد ، حرف باطلى است .
مبدل شدن آب شور و تلخ درياها به آب شيرين و گوارا ، كه در اثر تبخير آبهاى درياها و تبديل به ابر و باران انجام مىگيرد يكى از نظامات متقن جهان و دليل توحيد و نفوذ ارادهء خدا در تدبير زندگى است ، كوههاى روى زمين در نگهدارى برفها و تغييرات جوى و جارى شدن رودخانهها سهم به سزايى دارند ديدن اين نظام و انكار معاد كه وعده خداست از روي لجاجت است ، على هذا
وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ
.
29 - 34 -
انْطَلِقُوا إِلى ما كُنْتُمْ بِهِ تُكَذِّبُونَ انْطَلِقُوا إِلى ظِلٍّ ذِي ثَلاثِ شُعَبٍ لا ظَلِيلٍ وَ لا يُغْنِي مِنَ اللَّهَبِ إِنَّها تَرْمِي بِشَرَرٍ كَالْقَصْرِ