وَ أَمَّا الَّذِينَ سُعِدُوا فَفِي الْجَنَّةِ خالِدِينَ فِيها ما دامَتِ السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ إِلَّا ما شاءَ رَبُّكَ عَطاءً غَيْرَ مَجْذُوذٍ
هود / 108 ، معلوم است كه خدا آنها را از بهشت خارج نخواهد كرد ، پس معنى
إِلَّا ما شاءَ . . .
آنست كه خدا در اين كار مسلوب الاختيار نيست .
إِنَّهُ يَعْلَمُ الْجَهْرَ وَ ما يَخْفى
يعنى خدا آنچه آشكار است از ديدنى و شنيدنى و آنچه پنهان است مىداند ، اين جمله چنان كه الميزان فرموده : تعليل « سنقرئك » است يعنى خدايى كه آشكار و نهان را مىداند حال تو را نيز مىداند و مىداند كه احتياج به خوانا شدن دارى تا چيزى از وحى را فراموش نكنى .
وَ نُيَسِّرُكَ لِلْيُسْرى
اين آيه عنايت دوم از خداست نسبت به آن حضرت و آن اينكه : خدا او را موفق خواهد فرمود كه با طريقهء آسان و طريقهء فطرت ، مردم را هدايت كند ، به نظر مىآيد منظور آماده كردن آن حضرت و سعهء صدر و تحمل بر شدائد است نظير :
أَ لَمْ نَشْرَحْ لَكَ صَدْرَكَ وَ وَضَعْنا عَنْكَ وِزْرَكَ الَّذِي أَنْقَضَ ظَهْرَكَ
انشراح / 1 - 3 ، پس مراد از « نيسرك » موفق كردن و آسان كردن و از « يسرى » طريقهء آسان است يعنى تو را موفق مىكنيم براى تبليغ دين با راه آسان .
9 - 13 -
فَذَكِّرْ إِنْ نَفَعَتِ الذِّكْرى سَيَذَّكَّرُ مَنْ يَخْشى وَ يَتَجَنَّبُهَا الْأَشْقَى الَّذِي يَصْلَى النَّارَ الْكُبْرى . ثُمَّ لا يَمُوتُ فِيها وَ لا يَحْيى
اين آيات نتيجهگيرى است از
سَنُقْرِئُكَ . . .
و نشان مىدهد كه خدا با اين وعده آن حضرت را خوانا و موفق فرموده است ، يعنى : حالا كه تو را خوانا و موفق كرديم ، پس مردم را تبليغ كن كه گروهى هدايت مىشوند و گروهى را حجت تمام مىشود .
به نظر الميزان : شرط در
إِنْ نَفَعَتِ الذِّكْرى
شرط حقيقى است ، چون اگر تذكر فائده نداشته باشد لغو خواهد بود و خدا امر به لغو نمىكند ، اگر انسان روح خشيت داشته باشد تذكر در اول دفعه ، او را مايل به حق مىكند