وَ الَّذِي قَدَّرَ فَهَدى
اين آيه نظير
قالَ رَبُّنَا الَّذِي أَعْطى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدى
طه / 50 ، يعنى خداوند براى هر موجودى نحوهء زندگى او را اندازه گرفت و در همان راه آن را به طور تكوين هدايت و رهبرى كرد و همه را در راهى كه معين كرده پيش مىبرد ، كرات و اجرام آسمانى ، كائنات عالم حيوانات و نباتات و انسان و به طور كلى كاروان خلقت همه در راههايى كه خدا قرار داده است پيش مىروند مثلا يك پرنده مانند يك متخصص دوره ديده به طرز زندگى خود آشناست و در آن راه به حيات خود ادامه مىدهد ، پس از او نسل وى جاى او را مىگيرد همچنين است حركت اجرام ، درياها ، تغييرات فصول و . . .
گوشهاى از اين نظام و هدايت تكوينى ، روئيدن چراگاهها و سپس خشكيدن آنهاست تا راه براى روئيدنيهاى ديگر باز شود ، آرى
وَ الَّذِي أَخْرَجَ الْمَرْعى فَجَعَلَهُ غُثاءً أَحْوى
.
6 - 8 -
سَنُقْرِئُكَ فَلا تَنْسى إِلَّا ما شاءَ اللَّهُ إِنَّهُ يَعْلَمُ الْجَهْرَ وَ ما يَخْفى وَ نُيَسِّرُكَ لِلْيُسْرى
.
در مجمع البيان از ابن عباس نقل كرده : چون جبرئيل وحى مىآورد ، حضرت از ترس آنكه از يادش فراموش شود آن را مىخواند ، گاهى مىشد كه جبرئيل به آخر وحى نرسيده بود كه حضرت شروع به اول آن مىكرد . تا اين آيه نازل شده ديگر چيزى را فراموش نكرد .
ناگفته نماند ظهور آيه بر اين مطلب دلالت دارد .
منظور از اقراء و خوانا كردن آنست كه ، خداوند بالاتر از وضع معمولى به آن حضرت چنان عنايت فرمايد كه آيات وحى را مطلقا فراموش نكند و همانطور كه نازل شده به ديگران تعليم دهد .
إِلَّا ما شاءَ اللَّهُ
استثناء است و دلالت مىكند كه جريان به حدى نيست كه حتى خدا هم نتواند از ياد تو ببرد ، گرچه اين كار را نخواهد كرد مانند