و بر مىگردند ( و لو اين مشاهده به وسيله حركت زمين باشد ) و نيز هر چه در زمين مىكاريم ، شكافته شده و آن را مىروياند ، مناسبت اين دو قسم با مسألهء معاد و زنده شدن مردگان كاملا روشن است ، به قولى مراد از رجع بارانهاست كه به زمين بر مىگردند .
إِنَّهُ لَقَوْلٌ فَصْلٌ . . .
جواب قسم است ضمير « انه » راجع به قرآن و يا به وعدهء قيامت قول جدى است نه شوخى ، در روايت امام صادق عليه السّلام « انه » راجع به قرآن است .
15 - 17 -
إِنَّهُمْ يَكِيدُونَ كَيْداً وَ أَكِيدُ كَيْداً فَمَهِّلِ الْكافِرِينَ أَمْهِلْهُمْ رُوَيْداً
كيد كفار آن بود كه مىخواستند دعوت قرآن را با انكار معاد و انكار نبوت باطل كنند ، نكره آمدن آن شامل هر گونه كيد مىشود ، كيد خدا آنست كه به تدريج قابليت هدايت را از آنها مىگيرد و عذاب را به آنها نزديك مىكند و حيلههاى آنها را خنثى مىگرداند .
در الميزان فرموده : « مهل و امهل » هر دو به يك معنى است ولى باب « تفعيل » براى تدريج و « افعال » براى دفعى بودن است ، يعنى در هلاك كفار عجله نكن بلكه صبر كن و منتظر باش ، به نظر مىآيد « امهل » براى تأكيد است و تبديل كلمه براى مكرر نبودن است . در جاى ديگر آمده :
وَ ذَرْنِي وَ الْمُكَذِّبِينَ أُولِي النَّعْمَةِ وَ مَهِّلْهُمْ قَلِيلًا
مزمل / 11 .
روز جمعه بيست و دوم ربيع الاول هزار و چهار صد و سه مطابق 17 / 10 / 1361 تفسير سورهء طارق به پايان رسيد .
و الحمد للَّه و هو خير ختام .