منظور از بروج ستارگانند به علت روشن و درخشان بودن بروج ناميده شدهاند ، اين تعبير سه بار در قرآن مجيد آمده است يكى در اين آيه ، ديگرى در آيهء
وَ لَقَدْ جَعَلْنا فِي السَّماءِ بُرُوجاً وَ زَيَّنَّاها لِلنَّاظِرِينَ
حجر / 16 ، سوم :
تَبارَكَ الَّذِي جَعَلَ فِي السَّماءِ بُرُوجاً وَ جَعَلَ فِيها سِراجاً وَ قَمَراً مُنِيراً
فرقان / 61 آيهء اخير در معنى ستارگان كاملا روشن است زيرا « قمرا » و سراجا كه آفتاب است قرينهء آن مىباشد . در تفسير برهان ذيل آيهء سوم از امام باقر عليه السّلام نقل شده :
بروج عبارتند از كواكب .
اما اينكه بگوئيم : منظور بروج دوازدهگانه يونانى هستند مانند حمل ثور ، جوزا . . . اين سخن درست نيست ، يونانيان قديم آن نامها را از نام بتهاى خود گرفتهاند و آن بروج اعتبارى هستند .
در قاموس قرآن ( برج ) در اين زمينه صحبت كرده و از بعضى روايات مجعول نيز جواب دادهام .
منظور از يوم موعود روز قيامت است ، نكره آمدن
شاهِدٍ وَ مَشْهُودٍ
براى تفخيم و عظمت است مراد از شاهد كسى است كه شكنجهء آن مؤمنان را مشاهده كرده و ديده است و شهادت خواهد داد و از مشهود : ، ظاهرا مؤمنان و شكنجهء آنهاست .
به حكم :
فَكَيْفَ إِذا جِئْنا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ وَ جِئْنا بِكَ عَلى هؤُلاءِ شَهِيداً
نساء / 41 پيامبران دربارهء اعمال امت خود شهادت خواهند داد ، اين مستلزم آن است كه در دنيا شاهد اعمال امت خود باشند و به حكم :
. . . أُولئِكَ يُعْرَضُونَ عَلى رَبِّهِمْ وَ يَقُولُ الْأَشْهادُ هؤُلاءِ الَّذِينَ كَذَبُوا عَلى رَبِّهِمْ أَلا لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الظَّالِمِينَ
هود 18 ، شاهدانى بر اعمال بدكاران وجود خواهند داشت .
على هذا شاهد تطبيق مىشود به رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله نسبت به اين امت و به