163 فرموده : «
اضرع اللَّه خدودكم
» : خدا چهرههايتان را ذليل كند ، ديگران نيز اخدود را كانال و جدول گفتهاند .
وقود : و قد : افروخته شدن آتش . ايقاد : افروختن آتش ، وقود ( به فتح واو ) : هيزم و مانند آن كه وسيلهء آتش افروزى است وقود ( بضم واو ) : مصدر است ولى در قرآن نيامده است .
قعود : جمع قاعد به معنى نشستگان است ، قعود مصدر نيز آمده است نقموا : نقم : انكار . « نقم الامر : نقما : انكره » آن را انكار و اشد الكرهه نيز گفتهاند ، انتقام در واقع انكار كردن كار بد به واسطه عقوبت است ، آن در آيه به معنى مكروه داشتن است فتنوا : فتنه به معنى امتحان است ، آن با عذاب كردن نيز سازگار است و در آيه به معنى عذاب است در اقرب الموارد گويد : « فتن الشيء فتنا : احرقه » و منه
يَوْمَ هُمْ عَلَى النَّارِ يُفْتَنُونَ
.
حريق : سوزان ، فعل در اينجا به معنى فاعل است .
شرحها
در اين آيات ، اول به آسمان و روز قيامت و شاهد و مشهود قسم ياد شده و آن گاه به جريان اصحاب اخدود اشارت رفته كه آنها مؤمنان را در آتش سوزاندند و خود در كنار گودال نشسته و شكنجه مؤمنان را تماشا مىكردند علت سوزاندن اين بود كه چرا آنها به خداى واحد ايمان آوردهاند ، آن گاه گفته شده كه حكومت آسمانها و زمين در دست خداست چنين كسان را به عذاب سوزان خواهد برد و مؤمنان را به بهشت برين .
1 - 3 -
وَ السَّماءِ ذاتِ الْبُرُوجِ وَ الْيَوْمِ الْمَوْعُودِ وَ شاهِدٍ وَ مَشْهُودٍ