است :
وَ انْشَقَّتِ السَّماءُ فَهِيَ يَوْمَئِذٍ واهِيَةٌ
/ 16 مراد از هر سه آيه و لا اقل از آيهء اول و دوم ، يكى است .
فضايى را در نظر بگيريد كه در آن صدها توپ بازى كوچك و بزرگ با ريسمانهايى به هم بسته و در فاصلههاى معين به دور خود و يكديگر حركت مىكنند ، اگر انفجار بزرگى رخ دهد اين توپها از هم پاشيده و در فضا پراكنده خواهند گشت ، به قرينهء :
وَ إِذَا الْكَواكِبُ انْتَثَرَتْ
كه در سورهء انفطار گذشت ، به نظر مىآيد ، شكافتن آسمانها چنين خواهد بود ، اينهمه اجرام كه در فواصل معين به دور خود و ديگران حركت مىكنند ، در اثر انفجار قيامت از هم مىپاشند و ظاهرا خود اجرام نيز منفجر شوند .
وَ أَذِنَتْ لِرَبِّها وَ حُقَّتْ
معنايش آنست كه : در اين انفجار و شكافتن به دستور پروردگارش گوش مىدهد و اطاعت مىكند و حتمى است كه اطاعت خواهد كرد « اى و حق لها ان تطيع » .
3 - 5 :
وَ إِذَا الْأَرْضُ مُدَّتْ وَ أَلْقَتْ ما فِيها وَ تَخَلَّتْ وَ أَذِنَتْ لِرَبِّها وَ حُقَّتْ
.
در سورهء زلزال آمده است :
إِذا زُلْزِلَتِ الْأَرْضُ زِلْزالَها وَ أَخْرَجَتِ الْأَرْضُ أَثْقالَها
از اين آيات همين قدر مىفهميم كه زمين گسترش پيدا مىكند و آنچه در جوف خود از مردگان و غير آنها را دارد بيرون مىاندازد ، احتمال هست منظور از بيرون انداختن همان زنده شدن و بيرون آمدن مردگان باشد مانند :
يَوْمَ يَخْرُجُونَ مِنَ الْأَجْداثِ سِراعاً
معارج / 43 ، هر چه هست زمين در اين كار از پروردگار خود اطاعت خواهد كرد و اطاعت كردنش حتمى است .
6 -
يا أَيُّهَا الْإِنْسانُ إِنَّكَ كادِحٌ إِلى رَبِّكَ كَدْحاً فَمُلاقِيهِ
نظير اين آيه است آيهء :
لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِي كَبَدٍ
بلد / 4 ، اين يك واقعيت است كه انسان بايد تا رسيدن به پروردگار در تلاش توأم با رنج خواهد