در يك شهر زندگى كردهايد و از او اختلال مشاعر مشاهده نكردهايد .
فاعل « رآه » رسول خداست يعنى رسول خدا جبرئيل را در يك ناحيهء روشن ديده است ، مثل
ذُو مِرَّةٍ فَاسْتَوى وَ هُوَ بِالْأُفُقِ الْأَعْلى
نجم / 7 « 1 » مراد از « الغيب » وحى است كه خبر غيبى مىباشد يعنى : آن حضرت بر وحى آسمانى بخيل نيست هر چه خدا وحى مىكند در اختيار مردم مىگذارد بىآنكه تصرفى در آن بكند و يا از تحويل آن بخل ورزد .
لفظ « رجيم » در جملهء
وَ ما هُوَ بِقَوْلِ شَيْطانٍ رَجِيمٍ
استدلال است بر اينكه قرآن از تسويلات شيطان نيست ، زيرا رجيم و رانده شده از درگاه خدا كارش تخريب و اضلال مىتواند باشد نه آياتى پر از هدايت و سعادت انسانها ، چنان كه در جاى ديگر آمده است
وَ ما تَنَزَّلَتْ بِهِ الشَّياطِينُ وَ ما يَنْبَغِي لَهُمْ وَ ما يَسْتَطِيعُونَ
شعراء / 21 آرى شيطان و شرير ، كلمات هدايت تلقين نمىكند .
آن گاه در نتيجهگيرى از آيات سابق ، آمده است :
فَأَيْنَ تَذْهَبُونَ
پس كجا مىرويد و از پيروى حق كنار مىشويد ؟ استفهام براى توبيخ است .
27 - 29 -
إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ لِلْعالَمِينَ لِمَنْ شاءَ مِنْكُمْ أَنْ يَسْتَقِيمَ وَ ما تَشاؤُنَ إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ رَبُّ الْعالَمِينَ
.
در تكميل نفى جنون از آن حضرت و اينكه قرآن از تسويلات شيطان نيست بلكه از جانب خداست ، در اين آيات فرموده : قرآن فقط تذكر است براى مردمان ، آرى قرآن براى همهء مردم جهان ، بيدارى است ، اين آيه ترسيم بسيار عجيبى است كه الفاظ از اداى حق آن عاجز است .
« لمن شاء » بدل است از « العالمين » يعنى : هر كه بخواهد در اطاعت حق استوار باشد ، اما براى ديگران :
وَ لا يَزِيدُ الظَّالِمِينَ إِلَّا خَساراً
، آيه
وَ ما تَشاؤُنَ . . .
هامش
( 1 ) در سورهء هود و جاهاى ديگر از تمثل فرشته و ظاهر شدن بر پيامبران خدا سخن رفته است .