« . . . عمل كنندگان را چه نيكو مزدى است آنها كه شكيبايى ورزيدند و بر پروردگارشان توكّل مىكنند . »
چهار - پايدارى هنگام سختى از ابعاد توكّل بر خداوند است . خداوند مىفرمايد :
الَّذِينَ قَالَ لَهُمُ النَّاسُ إِنَّ النَّاسَ قَدْ جَمَعُوا لَكُمْ فَاخْشَوْهُمْ فَزَادَهُمْ إِيمَاناً وَقَالُوا حَسْبُنَا اللَّهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ « 1 » .
« كسانى كه مردم گفتندشان كه مردم براى جنگ با شما گرد آمدهاند از آنها بترسيد و اين سخن بر ايمانشان بيفزود و گفتند : خدا ما را بسنده است و چه نيكو ياورى است . »
هنگامى كه فشار بر مؤمن ، فزونى مىگيرد ايمان و توكّلش نيز افزايش مىيابد و از همين جا درمىيابيم كه علامت ايمان ، ايستادگى و مقاومت در برابر دشواريهاست .
پنج - رويارويى با اختلاف از رهگذر دادگرى به نزد خداوند و رسول نيازمند توكّل بر خداست . خداوند مىفرمايد :
وَمَا اخْتَلَفْتُمْ فِيهِ مِن شَيْءٍ فَحُكْمُهُ إِلَى اللَّهِ ذلِكُمُ اللَّهُ رَبِّي عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَإِلَيْهِ أُنِيبُ « 2 » .
« در هرچه اختلاف مىكنيد حكمش با خداست . اين خداى يكتا پروردگار من است ، بر او توكّل كردم و به او روى مىآورم . »
ششم - توكّل ، دليل توحيد :
توكّل بر خدا دليل انسان براى توحيد و نفى شريكان است . خداوند مىفرمايد :
كَذلِكَ أَرْسَلْنَاكَ فِي أُمَّةٍ قَدْ خَلَتْ مِن قَبْلِهَا أُمَمٌ لِّتَتْلُوَا عَلَيْهِمُ الَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ وَهُمْ يَكْفُرُونَ بِالرَّحْمنِ قُلْ هُوَ رَبِّي لَاإِلهَ إِلَّا هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَإِلَيْهِ مَتَابِ « 3 » .
« همچنين تو را به ميان امّتى كه پس از آنها امّتهاى ديگر بودهاند به رسالت فرستادهايم تا آنچه را كه بر تو وحى كردهايم برايشان تلاوت كنى و آنها به رحمان كافر مىشوند بگو : او پروردگار من است خدايى جز او نيست بر او توكّل كردهام و توبهء من به درگاه اوست . »
بدين ترتيب از اين سياق قرآنى درمىيابيم كه توحيد خداوند سبحان كه در سخن
هامش
( 1 ) - سورهء آل عمران ، آيهء 173 .
( 2 ) - سورهء شورى ، آيهء 10 .
( 3 ) - سورهء رعد ، آيهء 30 .