وَيَقُولُونَ طَاعةٌ فَإِذَا بَرَزُوا مِنْ عِنْدِكَ بَيَّتَ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ غَيْرَ الَّذِي تَقُولُ وَاللَّهُ يَكْتُبُ مَا يُبَيِّتُونَ فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ وَكَفَى بِاللَّهِ وَكِيلًا « 1 » .
« مىگويند فرمانبرداريم و چون از نزد تو بيرون شوند گروهى از ايشان به شب ، خلاف آنچه تو مىگويى انديشهاى در دل مىپرورند و خدا آنچه را در شب در خاطر گرفتهاند مىنويسد ، پس از ايشان اعراض كن و بر خدا توكّل كن كه او كارسازى را كافى است . »
سخن از توكّل بر خدا در اينجا پس از دستور دادن به رويگردانى از منافقان و توطئههاى شبانهء آنها ، آمده است .
ب - خداوند مىفرمايد :
وَإِن يُرِيدُوا أَن يَخْدَعُوكَ فَإِنَّ حَسْبَكَ اللَّهُ هُوَ الَّذِي أَيَّدَكَ بِنَصْرِهِ وَبِالْمُؤْمِنِينَ « 2 » .
« و اگر خواستند كه تو را بفريبند ، خدا براى تو كافى است . اوست كه تو را به يارى خويش و يارى مؤمنان تأييد كرده است . »
و در احاديث شريف نيز تفسير توكّل به خدا بدين معنى آمده است :
1 - « در شگفتم از كسى كه مىترسد ، ولى به اين گفته خداوند پناه نمىبرد : « حسبنا اللَّه ونعم الوكيل » « 3 » .
2 - از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله روايت شده است كه از جبرئيل پرسيد : « توكّل بر خداوند عزّ وجلّ چيست ؟ او عرض كرد : آگاهى از اين كه مخلوق نه مىتواند زيانى برساند نه مىتواند سودى بدهد و نه مىتواند به كارى وادارد و نه مىتواند از كارى بازدارد و نوميدى از خلق خدا كه اگر بنده اين چنين باشد ديگر براى احَدى جز خدا نخواهد كوشيد و از جز خدا نه اميدى خواهد برد و نه خواهد هراسيد و طمعى از جز خدا به دل راه نمىدهد و اين همان توكّل است . « 4 » »
3 - از امام حسين عليه السلام روايت شده است كه فرمود :
هامش
( 1 ) - سورهء نساء ، آيهء 81 .
( 2 ) - سورهء انفال ، آيهء 62 .
( 3 ) - بحارالانوار ، ج 68 ، ص 108 .
( 4 ) - بحارالانوار ، ج 68 ، ص 138 .