چكيدهء سخن
به محض تسليم نفس در برابر خدا به عنوان نخستين درجهء ايمان ، ريسمانى ميان او و خداوند از طريق دعا ، نماز ، توبه ، استغفار و انابه ، كشيده مىشود ، سپس رفتار او رنگ ايمانى به خود مىگيرد و ارادهاش ، عزم و تصميم را از توكّل مىستاند و بدين ترتيب اهل اقدام و عمل مىشود و نيروى حركت او ، استقامت را از تمسّك جستن به خداوند به دست مىآورد ( پس ديگر به انحراف ، كشيده نمىشود ) و در رويارويى با ديگران و در برابر مشكلات از نيروى استعانت از خدا مدد مىگيرد و در نتيجه خطرها را با پناه بردن به خدا به كنارى مىنهد .
بدين ترتيب توكّل بر خدا يعنى گسستن از هر آنچه در دست مردم است ، زيرا مؤمن ، هيچگاه به خود ترديدى راه نمىدهد و تصميم صحيح را با تكيه بر خداوند اتّخاذ مىنمايد ، به خدا ، توان ، رحمت و ياوريش اطمينان دارد و به دين خدا چنگ درمىزند ( احكام ، حكمتها ، وصايا و سنّت او ) و توكّل از قلّههاى والاى ايمان است ، و دژ مؤمنانى است كه هنگام كشمكش با جاهليت ، بدان پناه مىبرند . توكّل تجلّىِ اسماء خداوند در دل مؤمن در لحظهء تصميمگيرى است و اين نتيجه زارىِ قلبى به درگاه خداوند و دعاى حقيقى براى فروفرستادن يارىِ اوست .
تمسّك جستن به خداوند سبحان پس از توكّل است ، زيرا آن ، مؤمن را از گمراهى ، بويژه هنگام اختلاف ، حفظ مىكند و به راه راست هدايتش مىكند .
اين بازگشت به كتاب خدا و پيامبر ، صورت مىپذيرد ، چنان كه چنگ زدن به ريسمان خداوندى بنده را از مكر آسمانها و زمين ، حفظ مىكند و يارى جستن از خداوند موجب