حقيقت كدام است ؟ فرمود : تصديق در قلب و نهفته داشتن اين كه ديگر به گناهى كه از آن طلب آمرزش كرده باز نمىگردد . كميل مىگويد : پس اگر چنين كنم جزء استغفار كنندگان خواهم بود ؟ امام عليه السلام فرمود : نه . كميل گفت : پس چگونه است ؟ امام عليه السلام فرمود : زيرا تو هنوز به اصل آن نرسيدهاى . كميل مىگويد : پس اصل استغفار ، كدام است ؟ امام عليه السلام مىفرمايد : بازگشت به توبه از گناهى كه از آن استغفار كردهاى ، و اين نخستين درجهء عابدان و ترك گناه است . و طلب آمرزش ، اسمى است كه براى شش معنا قرار گرفته است : نخستين آنها پشيمانى از گذشته است و دوم تصميم به عدم بازگشت بدان و سوم ، اينكه حقوق ميان خود و ديگران را بپردازى و چهارم ، اينكه حقّ خدا را در هر فريضهاى ادا كنى و پنجم ، اينكه گوشتى را كه از حرام ، روييده است ذوب كنى تا جايى كه پوست به استخوان رسد و آنگاه گوشت نو برويد و ششم اينكه جسم را به رنج طاعت بچشانى چنان كه لذّت معصيت را به دو چشاندهاى . « 1 » »
چهارم - استغفار ، موجب اميدوارى
اميرالمؤمنين عليه السلام مىفرمايد :
« در شگفتم از كسى كه نوميد مىشود در حالى كه امكان استغفار دارد . « 2 » »
پنجم - استغفار ، بهترين دعا
از امام صادق عليه السلام به نقل از پدرانش عليهم السلام آمده است كه فرمود :
« پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله فرمود : برترين عبادت گفتن « لا إله الَّا اللَّه ، ولا حول ولا قوّة الّا باللَّهِ است و بهترين دعا استغفار است و آنگاه پيامبر صلى الله عليه و آله اين آيه را تلاوت فرمود :
فَاعْلَمْ أَنَّهُ لَاإِلهَ إِلَّا اللَّهُ وَاسْتَغْفِرْ لِذَنبِكَ . . . . « 3 » »
« پس بدان كه همانا خدايى جز اللَّه نيست و براى گناهت آمرزش بخواه . »
هامش
( 1 ) - بحارالانوار ، ج 90 ، ص 280 ، روايت 19 .
( 2 ) - بحارالانوار ، ج 90 ، ص 277 ، روايت 4 .
( 3 ) - بحارالانوار ، ج 65 ، ص 381 ، روايت 31 .