است ؟ قرآن ، اين حقيقت را به ما مىآموزد . دراين آيهء كريمه مىخوانيم كه پروردگار مىفرمايد :
. . . قَالُوا لَئِن لَمْ يَرْحَمْنَا رَبُّنَا وَيَغْفِرْ لَنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ « 1 » .
« . . . گفتند : اگر پروردگارمان به ما رحم نكند و ما را نيامرزد در زمرهء زيان كردگان خواهيم بود . »
در اينجا مقصود از مغفرت ، همان رحمت الهى است كه بدون آن ، زندگى جز زيان و خسران نخواهد بود ، و احساس اين حقيقت ، خود از آداب استغفار است ، پس مفهوم استغفار حقيقى به درگاه خداوند اين است كه بدانى هيچ راهى جز پذيرش عذر از سوى خداوند ندارى ، زيرا هيچ پناهى از او نيست ، مگر نزد او .
ب - خداوند مىفرمايد :
. . . رَبَّنَا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَكَفِّرْ عَنَّا سَيِّآتِنَا وَتَوَفَّنَا مَعَ الْأَبْرَارِ « 2 » .
« . . . پس پروردگار ما ! گناهان ما را بيامرز و بديهاى ما را از ما بزداى و ما را با نيكان بميران . »
برخى از مفسّران گفتهاند : آمرزش گناهان با پوشاندن بديها ( كفران سيّئات ) تفاوت دارد ، زيرا آمرزش به گناهان عادى اختصاص دارد در حالى كه كفران براى بديهايى است كه اطاعتهاى بزرگ ، آنها را مىپوشانند . « 3 »
شايد اين اطاعت بزرگ همان اطاعت از خدا در پذيرش ولايت پيامبر صلى الله عليه و آله ، و اطاعت رسول در ولايت ائمّه اهل بيت عليهم السلام است كه خداوند به پذيرش ولايت آنها فرمان داده است ، و اطاعت از امامان در پذيرش ولايت كسانى است كه ايشان آنها را به جانشينى و نيابت خود برگزيدهاند - واللَّه العالم - .
پ - خداوند مىفرمايد :
. . . وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا . . . « 4 » .
« . . . و آثار گناه را از ما بشوى و ما را ببخش و در رحمت خود قرار ده . . . »
هامش
( 1 ) - سورهء اعراف ، آيهء 149 .
( 2 ) - سورهء آل عمران ، آيهء 193 .
( 3 ) - تفسير كبير / فخر رازى ، ج 9 ، ص 146 .
( 4 ) - سورهء بقره ، آيهء 286 .