آن بيرون مىآورى و معنى اين سخن كه « سُبْحانَ رَبِّى الْاعْلى » يعنى پاك است خداوند و من او را به پاكى ياد مىكنم و او خالق من است كه مرا پرورده و اعلى است يعنى در آسمانها اوج گرفته تا جايى كه بندگان همگى پايينتر از او هستند و مقهور عزّت او هستند و تدبير جهان از نزد اوست و همهء والاييها روبه سوى او دارند . « 1 » »
ب - به نظر مىرسد اضافه شدن ركوع و قيام به سجده ، مفهوم نماز را به دست مىدهد ، پس هيأت و صورت نماز ، عبارت است از قيام ، ركوع ، و سجده و محتواى آن ذكر خداوند تبارك و تعالى است . خداوند مىفرمايد :
. . . الرَّاكِعُونَ السَّاجِدُونَ الآمِرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّاهُونَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَالْحَافِظُونَ لِحُدُودِ اللَّهِ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ « 2 » .
« . . . ركوع كنندگانند ، سجده آوران ، آمران به معروف و نهى كنندگان از منكر و حافظان حدود ( و مرزهاى ) الهى ، ( مؤمنان حقيقىاند ) و بشارت ده به ( اينچنين ) مؤمنان . »
پ - و هنگامى كه سجده در ساعات شب ( بويژه هنگام دور شدن ستارهها و نزديك شدن سحر ) صورت پذيرد ، و سجده كننده به حالت زارى ، قنوت ، بيم و اميد بيفتد ، آن لحظات نور هدايت و نزديكى به خداوند سبحان را براى سجده كننده به ارمغان مىآورد . خداوند مىفرمايد :
أَمَّنْ هُوَ قَانِتٌ آنَاءَ اللَّيْلِ سَاجِداً وَقَائِماً يَحْذَرُ الْآخِرَةَ وَيَرْجُوا رَحْمَةَ رَبِّهِ . . . « 3 » .
« آيا آن كس كه در همهء ساعات شب به عبادت پرداخته و در سجود است ، يا در قيام و از آخرت بيمناك است و به رحمت پروردگارش اميدوار است با آنكس كه چنين نيست يكسان است . . . »
سجده در شب ( همچون قيام و نماز در آن ) و تسبيح در لحظات شب از نشانههاى ايمان و از ويژگيهاى متّقين است . خداوند مىفرمايد :
هامش
( 1 ) - بحارالانوار ، ج 82 ، ص 139 ، روايت 24 .
( 2 ) - سورهء توبه ، آيهء 112 .
( 3 ) - سورهء زمر ، آيهء 9 .