در برابر خدا را بيان مىكند .
الف - خداوند سبحان همان آفرينندهاى است كه بر عرش قدرت ، قرار گرفته و امور خلقش را تدبير مىكند پس هر چيزى - چه بخواهد و چه نخواهد - در برابر او به سجده افتاده و خاضع او است . خداوند مىفرمايد :
وَالنَّجْمُ وَالشَّجَرُ يَسْجُدَانِ « 1 » .
« و گياه و درخت ، سجدهاش مىكنند . »
ب - هر چيزى كه در آسمانها و زمين است اعمّ از فرشته ، جنّ ، يا هر آفريدهء جاندار ديگر ، دربرابر خداوند چه بخواهد وچهنخواهد به سجده افتاده است و حتّى سايههاى آنها كه از حركت جسمهاشان منعكس مىشود ، پديدههاى ديگرى هستند كه در برابر خداوند به سجده افتادهاند و تابع سنّتهاى الهى هستند و شايد اين اشارهاى به ميزان خضوع آفريدههاى هستى در برابر خداوند عرش باشد . خداوند مىفرمايد :
وَللَّهِ يَسْجُدُ مَن فِي السَّماوَاتِ وَالْأَرْضِ طَوْعاً وَكَرْهاً وَظِلَالُهُم بِالْغُدُوِّ وَالْآصَالِ « 2 » .
« خواه ، ناخواه براى خداوند سجده مىكنند همهء آنها كه در آسمانها و زمين اند وسايههاشان نيز بامدادان و شامگان به سجده مىآيند . »
خواه مؤمن يا مشرك و خواه انسان ، يا فرشته همگى به هنگام سختى و هنگام پاكىِ نفس در برابر خداوند سبحان به سجده مىافتند .
پ - امّا كسى كه داوطلبانه در برابر خدا به سجده نيفتد اعضايش خواه ناخواه در برابر خداوند به سجده افتادهاند ، زيرا تسليم قدرت خداوند سبحان هستند . خداوند مىفرمايد :
أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يَسْجُدُ لَهُ مَن فِي السَّماوَاتِ وَمَن فِي الْأَرْضِ وَالشَّمْسُ وَالْقَمَرُ وَالنُّجُومُ وَالْجِبَالُ وَالشَّجَرُ وَالدَّوَابُّ وَكَثِيرٌ مِنَ النَّاسِ وَكَثيرٌ حَقَّ عَلَيْهِ الْعَذَابُ وَمَن يُهِنِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِن مُكْرِمٍ إِنَّ اللَّهَ يَفْعَلُ مَا يَشَاءُ « 3 » .
هامش
( 1 ) - سورهء رحمن ، آيهء 6 .
( 2 ) - سورهء رعد ، آيهء 15 .
( 3 ) - سورهء حجّ ، آيهء 18 .