. . . وَلِيَعْلَمَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِن رَبِّكَ فَيُؤْمِنُوا بِهِ فَتُخْبِتَ لَهُ قُلُوبُهُمْ « 1 » .
« . . . و هدف اين بود كه آگاهان بدانند اين حقّى است از سوى پروردگارت و در نتيجه به آن ايمان بياورند و دلهايشان در برابر آن خاضع گردد . . . »
در اينجا دو درجهء علم و ايمان بر درجهء اخبات و خضوع قلب ، پيشى گرفتهاند . از سياق اين دو آيهء سورهء حجّ در مورد اخبات ( خضوع ) دو بينش زير را الهام مىگيريم : يك - فروتنى و اخبات پس از پاكىِ دل از آلودگى فتنه تحقّق مىيابد آنگاه كه مؤمنان در معرض آرزوها و افكار منحرفى كه شيطان بديشان القاء مىكند قرار مىگيرند ، ولى بر باورهاى خود ، پايدارى مىورزند و به مراتب علم ، ايمان و اخبات دست مىيابند . مراجعه كنيد به آيات 52 و 53 سورهء حجّ .
دو - نشانهء رسيدن به درجهء فروتنى و اخبات همان هراس دل هنگام ذكر الهى و شكيب به هنگام مصيبت ، برپا كردن نماز و پرداختن انفاق است .
ت - خداوند در توصيف فروتنان مىفرمايد :
الَّذِينَ إِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَالصَّابِرِينَ عَلَى مَا أَصَابَهُمْ وَالْمُقِيمِي الصَّلَاةِ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنفِقُونَ « 2 » .
« همانها كه چون نام خدا برده مىشود ، دلهايشان پر از خوف ( پروردگار ) مىگردد و شكيبايان در برابر مصيبتهايى كه به آنان مىرسد و آنها كه نماز را برپا مىدارند ، و از آنچه به آنان روزى دادهايم انفاق مىكنند . »
يك - از حديث شريفى چنين بهره مىبريم كه نشانهء فروتنى و اخبات همان تسليم در برابر حقى است كه كتاب و سنّت آن را مشخّص كرده . زيد الشّحّام روايت مىكند كه به حضرت امام صادق عليه السلام عرض كردم : همانا نزد ما مردى است كه كُلَيْب ناميده مىشود و ما هرچه از شما براى او نقل قول مىكنيم ، او مىگويد من تسليم هستم ، و ما او را كُلَيْب التسليم ناميدهايم . امام عليه السلام بر او رحمت فرستاد و آنگاه فرمود : آيا مىدانيد تسليم چيست ؟ ما ساكت مانديم ، آنگاه امام فرمود : به خدا سوگند همان
هامش
( 1 ) - سورهء حجّ ، آيهء 54 .
( 2 ) - سورهء حجّ ، آيهء 35 .