نظر مىكند و تقصير و كوتاهى خود را در درگاه او به خاطر مىآورد و از اين جاست كه خداوند پيامبر ارجمندش ابراهيم عليه السلام را به بازگشت مداوم به سوى او توصيف مىكند آنگاه كه مىفرمايد :
إِنَّ إِبْرَاهِيمَ لَحَلِيمٌ أَوَّاهٌ مُنِيبٌ « 1 » .
چرا كه ابراهيم ، بردبار و دلسوز و بازگشت كننده ( به سوى خدا ) بود . »
ج - هنگام گرفتاريها بازگشت به درگاه الهى بيشتر مىشود ، خداوند از زبان شعيب پيامبر مىفرمايد :
. . . عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَإِلَيْهِ أُنِيبُ « 2 » .
« . . . به او توكّل كردهام و به درگاه او روى مىآورم . »
سوم - تكبير الهى :
از ارزشهاى بنيادين زندگى انسان ، تكبير ، تعظيم و ياد خداوند است پس هنگامى كه آدمى چيزى را در چشم خود ، بزرگ مىبيند خدا را تكبير مىگويد تا بداند كه آفرينندهء آن ، بزرگتر است و آن پديده ، او را از ذكر خدا باز نمىدارد .
الف - پس هرگاه مؤمن ، چيزى را كه خدا به تسخير او قرار داده ، مالك شود خدا را تكبير مىگويد تا آنچه را مالك شده ، او را به طغيان و سركشى واندارد . خداوند مىفرمايد :
. . . كَذلِكَ سَخَّرَهَا لَكُمْ لِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلَى مَا هَدَاكُمْ . . . « 3 » .
« . . . همچنين آنها را رام شما ساخت تا خدا را به شكرانهء آن كه هدايتتان كرده است به بزرگى ياد كنيد . . . »
ب - و خداوند ، بزرگتر از وصف توصيف كنندگان و ستايش كنندگان است .
از همين رو ذكر تكبير بعداز ديگر اذكار مىآيد ، زيرا ما هرچه خداى خود را ستايش
هامش
( 1 ) - سورهء هود ، آيهء 75 .
( 2 ) - سورهء هود ، آيهء 88 .
( 3 ) - سورهء حجّ ، آية 37 .