بخش دوم - نعمتهاى الهى ، كرانههاى بىحدّ و مرز
از جمله حقايق ذكر ، يادآورى نعمتهاى الهى است كه از يادآورى نعمتهاى آفرينش و روزى آغاز مىشود و به يادآورى نعمت هدايت و رستگارى ، منتهى مىشود ، نعمتهايى كه بايد از دست دادن آنها را پيوسته در خاطر داشت ، براى مثال هنگامى كه مردم در گمراهى و پراكندگى به سرمىبردند و خداوند آنها را هدايت نمود و ميان دلهاشان ، انس و الفت افكند و يا هنگامى كه در خطر نابودى به سرمىبردند و خداوند بديشان يارى رساند ، همگى شايستهء يادآورى هستند .
هدف از يادآورى نعمتها اين است كه شخص ، سرمست نشود و سپاس به جاى آورد و شكيب ورزد حال آنكه نعمتهاى خدا را قطعاً نمىتوان شماره كرد . از سوئى كافر آنها را به هنگام فراوانى ، قدر نمىداند ، و به هنگام از كف نهادن آنها دچار يأس و نوميدى مىگردد .
اوّل - نعمتهاى الهى شايستهء ذكر :
الف - براى آنكه عبادت خداوند همهء ابعاد زندگى انسان را دربرگيرد ، ناگزير بايد به ياد خدا بود . از حقايق ياد خدا ذكر نعمتهاى او است كه از نعمت آفرينش و روزى آغاز مىشود كه ابتداى نعمتهاست و به نعمت هدايت پايان مىپذيرد كه بزرگترين نعمتهاست . خداوند مىفرمايد :
يَا أَيُّهَا النَّاسُ اذْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ هَلْ مِنْ خَالِقٍ غَيْرُ اللَّهِ يَرْزُقُكُم مِنَ