الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِيَاماً وَقُعُوداً وَعَلَى جُنُوبِهِمْ . . . « 1 » .
« آنان كه خدا را ايستاده و نشسته و به پهلو خفته ، ياد مىكنند . . . »
از امام باقر عليه السلام روايت شده است كه فرمود :
« مؤمن ، مادامى كه در ياد خداست ، ايستاده باشد يا دراز كشيده و يا نشسته ، در نماز است . خداوند مىفرمايد : الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِيَاماً وَقُعُوداً وَعَلَى جُنُوبِهِمْ وَيَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّماوَاتِ وَالْأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هذَا بَاطِلًا سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّار . « 2 » »
دليل ذكر پيوستهء آنها تفكّر هميشگى آنهاست پيرامون آفرينش آسمانها و زمين و اينكه خداوند ، آنها را بيهوده نيافريده و ايشان را بيهوده رها نخواهد كرد و اينكه آنها بايد براى رهايى از آتش جهنّم ، سخت بكوشند .
ت - آرى ! اگر آنها از هراس و ضعف در امان بودند ، نماز را كامل و آنگونه كه خدا بر ايشان ، فرض كرده است به جاى مىآوردند . خداوند مىفرمايد :
. . . فَإِذَا أَمِنْتُمْ فَاذْكُرُوا اللَّهَ كَمَا عَلَّمَكُمْ مَا لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ « 3 » .
« . . . و چون ايمن شديد ، خدا را ياد كنيد ( نماز را به صورت معمولى بخوانيد ) همان گونه كه خداوند ، چيزهايى را كه نمىدانستيد ، به شما تعليم داد . »
ث - اگرچه نماز براى ياد خداوند فرض شده است ، چه ، خداوند مىفرمايد : وَأَقِمِ الصَّلَاةَ لِذِكْرِي ولى ياد خدا تنها به آن ختم نمىشود ، بلكه بايد هميشه در ياد خدا بود .
همچنان كه خداوند مىفرمايد :
فَإِذَا قَضَيْتُمُ الصَّلَاةَ فَاذْكُرُوا اللَّهَ قِيَاماً وَقُعُوداً وَعَلَى جُنُوبِكُمْ . . . « 4 » .
« و چون نماز را به پايان برديد خدا را به ايستاده يا نشسته و يا به پهلو خوابيده ياد كنيد . . . »
هامش
( 1 ) - سورهء آل عمران ، آيهء 191 .
( 2 ) - بحارالانوار ، ج 90 ، ص 152 ، روايت 10 .
( 3 ) - سورهء بقره ، آيهء 239 .
( 4 ) - سورهء نساء ، آيهء 103 .