از خدا را نخواند و در دعاى خود ، كسى را شريك خدا قرار ندهد .
از سياق آيات قرآن به نظر مىرسد كه دعا در اينجا به مفهوم معروف و شناخته شدهء خود به كار رفته است . پس نبايد آدمى در تقاضاى برآورده شدن نيازهايش به كسى جز خدا توسّل جويد و به همين سبب در قرآن كريم تعبير مِن دُونِ اللَّهِ آمده است . خداوند مىفرمايد :
قُلْ أَنَدْعُوا مِن دُونِ اللَّهِ مَا لَايَنْفَعُنَا وَلَا يَضُرُّنَا وَنُرَدُّ عَلَى أَعْقَابِنَا بَعْدَ إِذْ هَدَانَا اللَّهُ كَالَّذِي اسْتَهْوَتْهُ الشَّيَاطِينُ فِي الْأَرْضِ حَيْرَانَ لَهُ أَصْحَابٌ يَدْعُونَهُ إِلَى الْهُدَى ائْتِنَا قُلْ إِنَّ هُدَى اللَّهِ هُوَ الْهُدَى وَأُمِرْنَا لِنُسْلِمَ لِرَبِّ الْعَالَمِينَ « 1 » .
« بگو : آيا غير از خدا ، چيزى را بخوانيم ( و عبادت كنيم ) كه نه سودى به حال ما دارد و نه زيانى و به عقب برگرديم بعداز آنكه خداوند ما را هدايت كرده است ؟ همانند كسى كه بر اثر وسوسههاى شيطان ، در روى زمين راه گم كرده ، و سرگردان مانده است ؛ در حالى كه يارانى هم دارد كه او را به هدايت دعوت مىكنند ( و مىگويند : ) به سوى ما بيا . بگو : تنها هدايت خداوند ، هدايت است و ما دستور داريم كه تسليم پروردگار عالميان باشيم . »
با ژرفانديشى در پايان آيه ، پيوند دعا باتسليم ، روشن مىشود . پس هركه در برابر خداوند سبحان تسليم شد ، ديگر كسى را در برابر خدا نمىخواند ، زيرا هيچ كس جز خداوند متعال نمىتواند به دو سودى رساند و يا زيانى بر او وارد آورد و از طرفى آدمى هنگامى كه ره به سوى خالق خويش برد ، ديگر شياطين ، بر او چيرگى نيابند .
2 - خداوند متعال مىفرمايد :
. . . لَن نَدْعُوَا مِن دُونِهِ إِلهاً لَقَدْ قُلْنَا إِذاً شَطَطاً « 2 » .
« . . . جز او كسى را خدا نخوانيم كه هرگاه چنين كنيم سخنى سخت كفر آميز گفته باشيم . »
ج - چگونه در برابر خدا تسليم باشيم ؟
ناگزير يك مؤمن بايد به محض دريافت اوامر الهى ، به اجراى آنها كمر همّت
هامش
( 1 ) - سورهء انعام ، آيهء 71 .
( 2 ) - سورهء كهف ، آيهء 14 .