اللَّه بالاتر از اينهاست اين جريان هميشه قابل پياده شدن است .
به نظر الميزان
لِأَوَّلِ الْحَشْرِ
اضافه صفت بر موصوف و لام به معنى « في » است يعنى : خدا آنها را در اخراج اول از جزيرة العرب خارج كرد .
ناگفته نماند : علّت آمدن
لِأَوَّلِ الْحَشْرِ
براى نگارنده معلوم نگرديد .
ما ظَنَنْتُمْ أَنْ يَخْرُجُوا وَ ظَنُّوا أَنَّهُمْ مانِعَتُهُمْ حُصُونُهُمْ مِنَ اللَّهِ
.
يعنى شما مسلمانان آنها را قوى مىدانستيد و احتمال نمىداديد كه خارج شوند ، آنها نيز فكر مىكردند كه قلعههايشان شكست ناپذير است « من اللَّه » يعنى از اخراجى كه از جانب خداست .
فَأَتاهُمُ اللَّهُ مِنْ حَيْثُ لَمْ يَحْتَسِبُوا وَ قَذَفَ فِي قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ
.
اما در جاى محكم بودن قلعههايشان خدا از جايى آمد كه فكر نمىكردند و آن اينكه در قلوبشان ترس انداخت تا دست از مقاومت برداشتند .
يُخْرِبُونَ بُيُوتَهُمْ بِأَيْدِيهِمْ وَ أَيْدِي الْمُؤْمِنِينَ
.
در شأن نزول گفته شد : هر قسمت از قلعهها كه مشرف به سقوط بود ، يهود با دست خود خراب مىكردند كه مورد استفادهء مسلمانان واقع نشود ، على هذا قسمتى را هم مسلمانان منهدم مىكردند تا رسيدن به يهود آسان باشد .
در سيرهء ابن هشام آمده چهار چوب خانه را از جا مىكندند تا با خود ببرند .
فَاعْتَبِرُوا يا أُولِي الْأَبْصارِ
.
كه نتيجه شرك و كفر و نفاق جز اين نخواهد بود .
3 -
وَ لَوْ لا أَنْ كَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِمُ الْجَلاءَ لَعَذَّبَهُمْ فِي الدُّنْيا وَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذابُ النَّارِ
.
يعنى غضب خدا در اثر لجاجت و عهد شكنى براى آنها حتمى شده بود ، اگر اخراج نمىشدند بلاى ديگرى بر سرشان مىآمد و چون بدون توبه از دنيا