به قرينهء
أُولِي النَّعْمَةِ
منظور از مكذبين سران مشركين است كه با اتكاء به ثروت ، سر به طغيان گذاشته و آن حضرت را تكذيب مىكردند « ذرنى » در مقام تهديد است مثل اينكه كسى به كسى مىگويد : كار فلانى را به من واگذار ، ميان من و او حائل مباش تا انتقام بكشم .
منظور از مهلت قليل به قرينهء آيات بعدى آمدن قيامت است نظير :
مَتاعٌ قَلِيلٌ ثُمَّ مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ
آل عمران / 197 ، على هذا آن را بايد از حين مرگ حساب نمائيم چون به حكم :
وَ لَوْ تَرى إِذْ يَتَوَفَّى الَّذِينَ كَفَرُوا الْمَلائِكَةُ يَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ وَ أَدْبارَهُمْ . . .
انفال / 50 ، عذاب آنها از حين مرگ شروع مىشود ، اينكه بعضى آن را آمدن وقعهء « بدر » گفتهاند بر خلاف ظاهر است ولى مىشود آن را عام گرفت .
12 و 13 -
إِنَّ لَدَيْنا أَنْكالًا وَ جَحِيماً وَ طَعاماً ذا غُصَّةٍ وَ عَذاباً أَلِيماً
.
تعليل « ذرنى » است ، جحيم به معنى آتش بزرگ است ، نكره آمدن انكال جحيم و طعام ، حاكى از تفخيم و شدت مىباشد ، در بارهء « ذا غصة » در جاى ديگر آمده
يَتَجَرَّعُهُ وَ لا يَكادُ يُسِيغُهُ
ابراهيم / 17 .
در مجمع آمده : رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله از كسى اين آيه را كه مىخواند شنيد و غش كرد .
14 -
يَوْمَ تَرْجُفُ الْأَرْضُ وَ الْجِبالُ وَ كانَتِ الْجِبالُ كَثِيباً مَهِيلًا
.
يوم ظرف است براى انكال و جحيم و طعام ، در آيات ديگر مىخوانيم
وَ حُمِلَتِ الْأَرْضُ وَ الْجِبالُ فَدُكَّتا دَكَّةً واحِدَةً
حاقه / 14 در بارهء تغيير زمين و كوهها در قيامت ، آيات متعددى وجود دارد .
15 -
إِنَّا أَرْسَلْنا إِلَيْكُمْ رَسُولًا شاهِداً عَلَيْكُمْ كَما أَرْسَلْنا إِلى فِرْعَوْنَ رَسُولًا
.