سورهء معارج
ظاهرا ملفقا نازل شده و چهل و چهار آيه است
نظرى به سوره مباركه
1 - در مقدمهء تفسير گفته شد : معارج هفتاد و نهمين سوره است كه بعد از سورهء حاقه در مكه نازل گرديد ولى مضمون قسمتى از آيات آن حكايت از مدنى بودن و قسمتى حكايت از مكى بودن را دارد ، مثلا آيات
فَما لِ الَّذِينَ كَفَرُوا قِبَلَكَ مُهْطِعِينَ . . .
/ 36 تا آخر سوره به حال منافقان شباهت دارد و مىدانيم كه جريان منافقان در مدينه بوده است ، اطلاق كلمه « كفروا » به منافقان در جاى ديگر نيز آمده است نظير :
وَ ما مَنَعَهُمْ أَنْ تُقْبَلَ مِنْهُمْ نَفَقاتُهُمْ إِلَّا أَنَّهُمْ كَفَرُوا بِاللَّهِ وَ بِرَسُولِهِ . . .
توبه / 54 و نيز سه آيه از اول سوره كه بنا به روايات شيعه و اهل سنت در مدينه نازل است على هذا بايد گفت : آيات اين سوره مكى و مدنى هر دو است كه به دستور حضرت رسول صلّى اللَّه عليه و آله با هم تركيب و به صورت يك سوره در آمده است و نيز مىشود گفت :
همه آن مدنى است و در اثر ارتداد نعمان بن حارث يا نضر بن حارث مطالب آن شبيه مطالب سورههاي مكى شده است ، چنان كه در شأن نزول خواهد آمد .
2 - عدد آيات آن در قول قارئان شامى چهل و سه و در قول ديگران از جمله قرائت كوفى چهل و چهار است ، زيرا كه در قرائت كوفى و ديگران آيه چهارم در « الف سنة » تمام مىشود اما در قرائت شامى تا
صَبْراً جَمِيلًا
ادامهء مىيابد به نقل تفسير خازن عدد كلمات آن دويست و بيست و چهار و حروف آن نهصد و بيست و نه است و اللَّه اعلم .