وَ إِذَا السَّماءُ فُرِجَتْ
مرسلات / 9 ، به هر حال
سَبْعاً شِداداً
نبأ / 12 ، و
سَقْفاً مَحْفُوظاً
انبياء / 32 نخواهد ماند ، حقيقت امر پيش خداست .
17 -
وَ الْمَلَكُ عَلى أَرْجائِها وَ يَحْمِلُ عَرْشَ رَبِّكَ فَوْقَهُمْ يَوْمَئِذٍ ثَمانِيَةٌ
مىشود فهميد كه اكنون ملائكه در وسط آسمانها و مشغول به تدبير امرند ولى آن روز در اطراف آسمان خواهند بود كه متلاشى شده است ، نظير
وَ تَرَى الْمَلائِكَةَ حَافِّينَ مِنْ حَوْلِ الْعَرْشِ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ
زمر / 75 .
ظهور آيه در آنست كه عرش يك شىء محدود است و هشت نفر ملك روز قيامت آن را حمل خواهند كرد ، چنان كه آيهء
الَّذِينَ يَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَ مَنْ حَوْلَهُ
نيز از محدود بودن آن حكايت دارد . ظاهر آنست كه عرش ملائكه هستند و ضمير « فوقهم » راجع به خلائق است ، الميزان ظهور آن را در رجوع به ملائكه مىداند .
در مجمع فرموده : از پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله نقل شده : آنها امروز چهار ملك هستند چون قيامت قائم شود خدا آنها را با چهار نفر ديگر كمك كند كه هشت نفر مىشوند ، در توحيد صدوق نيز از على عليه السّلام هشت ملك نقل شده است .
در برهان از تفسير قمى نقل شده :
قال « حملة العرش ثمانية اربعة من الاولين و اربعة من الاخرين فاما الاربعة من الاولين فنوح و ابراهيم و موسى و عيسى و امّا الاربعة من الاخرين فمحمد و على و الحسن و الحسين عليهم السّلام .
و نيز نقل كرده كه عرش را به علم تفسير كرده
« حملة العرش - و العرش العلم - اربعة منا و اربعة ممّن شاء اللَّه » .
18 -
يَوْمَئِذٍ تُعْرَضُونَ لا تَخْفى مِنْكُمْ خافِيَةٌ
.
ظاهرا منظور عرضه شدن به خداست ، عرضه كردن آنست كه فروشنده جنس خويش را به مشترى نشان دهد و در اختيار او بگذارد ، على هذا انسان با همه عقائد و اعمالش كه ظاهر شدهاند به خدا عرضه مىشود ،
وَ عُرِضُوا عَلى رَبِّكَ