قسمت اول آيه در رابطه با خلقت و قسمت اخير در رابطه با تدبير جهان است هر دو مظهرى از « تبارك اللَّه » مىباشد منظور از طباق بالاي هم بودن و يا شبيه هم بودن است ، دربارهء سبع سماوات در سوره بقره ذيل آيهء 29 و در سورهء فصّلت صحبت شد .
ما اگر يك كارخانه بزرگ ماشين را مثلا در نظر بگيريم خواهيم ديد ميليونها قطعات كوچك و بزرگ به هم پيوسته و آن كارخانه را به وجود آوردهاند و همه با هم ، ارتباط كامل دارند و هيچ يك آن ديگرى را از دست نمىدهد و هر يك مشغول انجام وظيفه خودش است .
جهان مانند آن كارخانه يك مجموعه بسيار بزرگى است كه همه واحدهاى آن با هم ارتباط كامل دارند و در راه اهداف كه معين شده پيش مىروند و با هم ارتباط كامل دارند ، هيچ يك آن ديگرى را فوت نمىكند اين است معنى
ما تَرى فِي خَلْقِ الرَّحْمنِ مِنْ تَفاوُتٍ
اين خود دليل توحيد و نفوذ مشيت خدا در ادارهء جهان است
فَارْجِعِ الْبَصَرَ . . .
براى تأكيد مطلب مىباشد .
4 -
ثُمَّ ارْجِعِ الْبَصَرَ كَرَّتَيْنِ يَنْقَلِبْ إِلَيْكَ الْبَصَرُ خاسِئاً وَ هُوَ حَسِيرٌ
تأكيد بعد از تأكيد است ، منظور از تثنيه ظاهرا تكرار است يعنى هر قدر كه نگاه كنى و دقت نمايى تا خللى پيدا كنى پيدا نخواهى كرد ، آخر چشمت خاضع و خسته به خودت باز خواهد گشت ، نتيجه آنكه : نظام جهان يك نظام متصلى است .
5 -
وَ لَقَدْ زَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنْيا بِمَصابِيحَ وَ جَعَلْناها رُجُوماً لِلشَّياطِينِ وَ أَعْتَدْنا لَهُمْ عَذابَ السَّعِيرِ
گوشه ديگرى از نظام جهان است گويى اگر شياطين رانده نمىشدند در نظام جهان خللى به وجود مىآمد و تفاوت آشكار مىگشت ، پس تزيين آسمان و