انسان باشد نظير
وَ لِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا
آل عمران / 97 .
و
اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ
آل عمران / 102 ناظر به كيفيت و عمق تقوى است على هذا اختلافى ميان دو آيه نيست ، در مجمع البيان از قتاده نقل كرده كه آيه
حَقَّ تُقاتِهِ
ناسخ آيه مورد تفسير است ، سپس سخن او را رد كرده و فرموده :
امكان عمل به هر دو هست ، نسخ محلى ندارد .
وَ أَنْفِقُوا خَيْراً لِأَنْفُسِكُمْ وَ مَنْ يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ
.
امر به انفاق است كه در اين سوره مورد نظر مىباشد ، « خيرا » مىشود وصف باشد براى مصادر افعال چهار گانه ، يعنى « ايمانا خيرا - انفاقا خيرا » نظير :
فَآمِنُوا خَيْراً لَكُمْ
نساء / 17 ، به نظر زجاج به « انفقوا » معناى « قدموا » تضمين شده و تقدير آن « قدموا خيرا لانفسكم » است .
وَ مَنْ يُوقَ . . .
حكايت دارد كه انفاق سبب از بين رفتن بخل و آن سبب رستگارى باشد .
فضل بن ابى مرّه مىگويد امام صادق عليه السّلام را ديدم از اوّل شب تا صبح طواف مىكرد و مىگفت :
« اللّهم وقنى شح نفسى »
خدايا مرا از بخل نفسم نگاه دار ، گفتم : فدايت شوم نديدم جز اين دعا ، دعائى بكنى ؟ ! فرمود : چه چيزى شديدتر از بخل نفس است خدا مىفرمايد :
وَ مَنْ يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ
« 1 » .
17 -
إِنْ تُقْرِضُوا اللَّهَ قَرْضاً حَسَناً يُضاعِفْهُ لَكُمْ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ وَ اللَّهُ شَكُورٌ حَلِيمٌ
.
بيان فوائد انفاق است . يعنى آن به حكم قرض واجب الوفاست كه خدا عوضش را خواهد داد ، ولى به طور مضاعف و چند برابر
هامش
( 1 ) الميزان از تفسير قمى .