فاعل « يقاتلون » منافقان و يهود هستند ، چنان كه از « جميعا » معلوم مىشود و شايد منظور فقط يهود باشد در اين صورت تقدير آن « لا يقاتلونكم مجتمعين » است . يعنى آنها جز در آباديهاى با حصار و قلعهها و يا از پس ديوار با شما جنگ نتوانند كرد ، به عبارت ديگر با شما روبرو نتوانند شد .
بَأْسُهُمْ بَيْنَهُمْ شَدِيدٌ تَحْسَبُهُمْ جَمِيعاً وَ قُلُوبُهُمْ شَتَّى ذلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لا يَعْقِلُونَ
بأس به معنى خوف نيز آيد على هذا اين آيه تعليل
لا يُقاتِلُونَكُمْ
در آيه قبلى است يعنى علّت قدرت نداشتن به جنگ ، آنست كه در ميان آنها خوف شديدى حاكم است و نيز به ظاهر متحد ديده مىشوند اما دلهايشان پراكنده و هر يك هواى ديگرى دارد ، ايندو ، به علّت نافهم بودن آنهاست .
15 -
كَمَثَلِ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ قَرِيباً ذاقُوا وَبالَ أَمْرِهِمْ وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ
.
يعنى حكايت اينان مانند حكايت يهود بنى قينقاع است كه پيمان شكنى كرده و اخراج شدند ، بعضى آنها را مشركان « بدر » دانستهاند كه پيش از بنى - نضير به سزاى عمل خويش رسيدند « قريبا » تقديرش « بزمن قريب » است جريان يهود بنى قينقاع در نكتهها خواهد آمد .
16 -
كَمَثَلِ الشَّيْطانِ إِذْ قالَ لِلْإِنْسانِ اكْفُرْ فَلَمَّا كَفَرَ قالَ إِنِّي بَرِيءٌ مِنْكَ إِنِّي أَخافُ اللَّهَ رَبَّ الْعالَمِينَ
مثل گذشته راجع به يهود بود ، اما اين مثل راجع به منافقان است يعنى حكايت منافقان كه به يهود وعده كمك دادند ، مانند حكايت شيطان است كه به انسان مىگويد : كافر باش .
منظور از
قالَ لِلْإِنْسانِ اكْفُرْ
آنست كه شيطان متاع دنيا و اميال آن را در نظر انسان خوب جلوهگر كرده و او را كافر مىكند ،
قالَ إِنِّي بَرِيءٌ مِنْكَ