داناست خدا پرورش دهندهء همهء كائنات و معبود همه است ، على هذا بايد مردم را ارشاد كند و پيامبران را مبعوث گرداند .
1 -
حم
اين لفظ در قرائت كوفى به تنهايى يك آيه است ، راجع به حروف مقطعه در اول سورهء اعراف سخن گفتهايم ، به قولى در اين هفت حاميم ، محور سخن حيات و موت است ، حاء رمز حيات ، ميم رمز موت مىباشد و اللَّه اعلم .
2 و 3 -
وَ الْكِتابِ الْمُبِينِ إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةٍ مُبارَكَةٍ إِنَّا كُنَّا مُنْذِرِينَ
يعنى قرآن را در يك شب پر بركت نازل كرديم زيرا كه يكى از سنن ما انذار بندگان و هشدار به آنهاست . مراد از كتاب ، قرآن است ، الف و لام آن اشاره است به آنچه نازل شده بود و به آنچه در علم خدا بود كه نازل شود .
منظور از
لَيْلَةٍ مُبارَكَةٍ
شب قدر است چنان كه در مجمع البيان از حضرت باقر و حضرت صادق عليهما السّلام نقل شده است كه فرمودند :
« و الليلة المباركة هى ليلة القدر » .
ظهور « انزلناه » در تمام قرآن است نظير
إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ
، على هذا همهء قرآن در شب قدر به يك بار نازل شده است ، چنان كه در نكتهها خواهد آمد .
إِنَّا أَنْزَلْناهُ
جواب قسم است ، مبارك بودن به علّت آنست كه مقدرات به طور حكمت و مصلحت در آن تعيين مىگردد ، آن ، حتى براى بدكاران نيز مبارك است كه چيزى خارج از حكمت دربارهء آنها تعيين نمىشود ، ظهور آيه آنست كه :
آن شب پيش از نزول قرآن نيز مبارك بود ،
إِنَّا كُنَّا . . .
تعليل انزال مىباشد .
4 -
فِيها يُفْرَقُ كُلُّ أَمْرٍ حَكِيمٍ
اين آيه صريح است در اينكه : همه كارها در آن شب از روى حكمت و