( مجمع البيان ) جمع آن غرفات است .
يقدر : قدر در آيه به معنى تنگ گرفتن است « قدر اللَّه عليه الرزق :
ضيّقه » .
يخلفه : اخلاف : جانشين قرار دادن . منظور از آن در آيه عوض دادن است .
شرحها
در تعقيب اعتراضهاى مشركان و جواب آنها در اين آيات مخاصمهء پيشوايان ستمگر با پيروان آنها در آخرت و نيز مطالبى دربارهء مستكبران مطرح شده است .
ناگفته نماند در سوره حمد گذشت كه قرآن كريم مردم را از يك نظر به سه گروه تقسيم مىكند ، اوّل گروه
أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ
كه انبياء و پيروان آنها هستند ، آنان راه حق را يافته و در آن زندگى كرده و مىكنند ، دوّم گروه
الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ
كه غضب خدا بر آنها حتمى شده است و آنها پيشوايان مشرك و ستمگر هستند ، سوّم گروه « ضالّين كه عقل خدا دادى را به كنارى زده و پيوسته در اطاعت پيشوايان خويش مىباشند و بى چون و چرا فرمان آنها را اجرا مىكنند .
مانند حكومتهاى اسلامى كه گوش به فرمان آمريكا و ساير ابر قدرتها هستند ، و مانند لشكريان اين حكومتها كه كور كورانه از آنها اطاعت كرده و با حق و مردان حق به ستيز برخاستهاند و نظير ميليونها افراد ديگر ، اينها « ضال » و گمراه هستند زيرا هدف مشخص ندارند بلكه هر چه پيشوايان فرمان دهند همان را اجرا مىكنند .