بيان حال مؤمنان است در وقت ديدن احزاب ، بر خلاف منافقان و مريض القلبها كه گفتند :
ما وَعَدَنَا اللَّهُ وَ رَسُولُهُ إِلَّا غُرُوراً
دربارهء
هذا ما وَعَدَنَا اللَّهُ وَ رَسُولُهُ
.
در مجمع البيان فرموده : آن حضرت به مؤمنان خبر داده بود كه گروههاى كفار به طرف مدينه مىآيند ، و شما بر آنها پيروز مىشويد ، لذا چون احزاب را ديدند ، گفتند : اين همانست كه خدا و رسول وعده كردهاند ، و عملى شدن وعده بر ايمان و تسليم آنها افزود .
قول ديگر آنست كه : مؤمنان از آيه
أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَ لَمَّا يَأْتِكُمْ مَثَلُ الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِكُمْ مَسَّتْهُمُ الْبَأْساءُ وَ الضَّرَّاءُ وَ زُلْزِلُوا حَتَّى يَقُولَ الرَّسُولُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ مَتى نَصْرُ اللَّهِ أَلا إِنَّ نَصْرَ اللَّهِ قَرِيبٌ
بقره / 214 ، دانسته بودند كه چنان پيشامدهايى خواهند داشت ، لذا به ديدن احزاب ، گفتند :
هذا ما وَعَدَنَا اللَّهُ وَ رَسُولُهُ
.
در الميزان فرموده : حق آنست كه هر دو وجه مراد باشد ، چون مؤمنان به وعدهء خدا و رسول هر دو اشاره كردهاند .
23 -
مِنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجالٌ صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضى نَحْبَهُ وَ مِنْهُمْ مَنْ يَنْتَظِرُ وَ ما بَدَّلُوا تَبْدِيلًا
.
اين آيه در مقابل
وَ لَقَدْ كانُوا عاهَدُوا اللَّهَ مِنْ قَبْلُ . . .
است كه گذشت ، در مجمع البيان از عمرو بن ثابت از ابى اسحاق نقل شده كه على عليه السّلام فرمود : اين آيه دربارهء ما نازل شد ، به خدا قسم كه من منتظرم و عهدم را تبديل نكردهام ، اين مطلب در تفسير برهان به پنج وجه نقل شده است از جمله از محمّد بن حنفيه نقل كرده كه على عليه السّلام فرمود : من و عمويم حمزه و برادرم جعفر و عمو زادهام عبيدة بن حارث با خدا عهد كرديم و به عهد خود وفا كرديم ، آنها پيش از من شهيد