9 -
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ جاءَتْكُمْ جُنُودٌ فَأَرْسَلْنا عَلَيْهِمْ رِيحاً وَ جُنُوداً لَمْ تَرَوْها وَ كانَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيراً
.
از اين آيه تا آيهء 25 جريان جنگ احزاب مطرح است ، به نظر مىآيد كه اين آيات در رابطه با
وَ تَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ وَ كَفى بِاللَّهِ وَكِيلًا
باشد ، وكيل بودن خدا آن همه امدادهاى غيبى را به وجود آورد ، جملهء
إِذْ جاءَتْكُمْ . . .
بيان
نِعْمَةَ اللَّهِ
است ، مراد از « ريحا » همان طوفانى است كه اميد كفار را بدل به يأس كرد ، لفظ « ارسلنا » حاكى است كه آمدن آن طوفان تصادفى نبوده است .
منظور از « جنودا » ملائكه است كه به آن ميدان نازل شدند اما مسلمانان آنها را نديدند ، اين مطلب در جريان « بدر » و « حنين » و « غار ثور » نيز آمده است . مراد از
جاءَتْكُمْ جُنُودٌ
همان لشكرهاى ششگانه و بنى قريظه است كه گفته شد .
جملهء
وَ كانَ اللَّهُ . . .
شايد اشاره به كندن خندق و آمادگى مؤمنين باشد .
10 -
إِذْ جاؤُكُمْ مِنْ فَوْقِكُمْ وَ مِنْ أَسْفَلَ مِنْكُمْ وَ إِذْ زاغَتِ الْأَبْصارُ وَ بَلَغَتِ الْقُلُوبُ الْحَناجِرَ وَ تَظُنُّونَ بِاللَّهِ الظُّنُونَا
.
صدر آيه عطف بيان است براى
إِذْ جاءَتْكُمْ جُنُودٌ
در مجمع البيان فرموده آنهايى كه از بالا يعنى از شرق مدينه آمدند قبيله غطفان و بنى قريظه و بقاياى بنى نظير بودند و آنهايى كه از پائين ، طرف غرب از ناحيهء مكه آمدند قريش و قبائل ديگر از تابعان آنها بودند .
جملهء
وَ إِذْ زاغَتِ الْأَبْصارُ . . .
عطف بيان ديگرى است و حكايت از وحشت عجيب مسلمانان دارد ، به طورى كه چشمها خيره شدند و جز به دشمن نگاه