در سورهء مجادله خواهد آمد .
وَ ما جَعَلَ أَدْعِياءَكُمْ أَبْناءَكُمْ ذلِكُمْ قَوْلُكُمْ بِأَفْواهِكُمْ وَ اللَّهُ يَقُولُ الْحَقَّ وَ هُوَ يَهْدِي السَّبِيلَ
.
يعنى : پسر خواندهها از نظر اسلام پسر شما نمىشوند و احكام پسران صلبى بر آنها بار نمىشود ، « ذلكم » مىشود اشاره به ظهار و ادعياء هر دو باشد يعنى اين فقط حرفى است در زبان شما و در نزد خدا اثرى ندارد ، نظير
إِنْ هِيَ إِلَّا أَسْماءٌ سَمَّيْتُمُوها أَنْتُمْ وَ آباؤُكُمْ ما أَنْزَلَ اللَّهُ بِها مِنْ سُلْطانٍ
نجم / 23 و شايد اشاره فقط به ادعياء باشد .
وَ اللَّهُ يَقُولُ الْحَقَّ
يعنى خدا آنچه را كه مطابق واقع است مىگويد و به راه راست هدايت مىكند ، اين اشاره است كه بايد تابع حق باشيد ، اين آيه يك حكم كلى است و در عين حال مقدمه است بر جريان زيد بن حارثه پسر خواندهء رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله كه در ذيل آيه 36 و 37 خواهد آمد .
5 -
ادْعُوهُمْ لِآبائِهِمْ هُوَ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّهِ فَإِنْ لَمْ تَعْلَمُوا آباءَهُمْ فَإِخْوانُكُمْ فِي الدِّينِ وَ مَوالِيكُمْ
.
يعنى آنها را با نام پدران اصلى بخوانيد ، و در حالى كه مخصوص پدران خويشند على هذا لام در « لابائهم » براى اختصاص است .
اقسط اسم تفضيل است به نظر مىآيد : آن نسبت به دو شقّ بعدى است
فَإِنْ لَمْ تَعْلَمُوا آباءَهُمْ
يعنى در صورتى كه پدرانشان را نشناختيد در خواندن آنها دو راه داريد يكى اينكه برادر دينى شما هستند آنها را برادر بخوانيد ، ديگرى آنكه آنها را مولا و دوست خطاب كنيد ، الميزان فرموده : مراد از آن ولايت دينيّه است .
وَ لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُناحٌ فِيما أَخْطَأْتُمْ بِهِ وَ لكِنْ ما تَعَمَّدَتْ قُلُوبُكُمْ وَ كانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحِيماً
.