و حديد نيز آمده است ، مراد از آن ظاهرا داخل شدن شب در جاى روز و داخل شدن روز در جاى شب است ، مىدانيم كه شب و روز در اطراف كرهء زمين به طور دائره مىگردند ، و مرتبا محل خود را عوض مىكنند و بدينسان همهء ساكنان زمين از نعمت شب و روز بهرهمند مىگردند .
اين يكى از تدبيرهاى بسيار مهم الهى است كه اگر هميشه روز يا هميشه شب بود زندگى . ميسر نبود ، اين تدبير در آيات ديگرى به لفظ
يُكَوِّرُ اللَّيْلَ عَلَى النَّهارِ وَ يُكَوِّرُ النَّهارَ عَلَى اللَّيْلِ
زمر / 5 به لفظ
وَ اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ
بقره / 164 آمده است ، تفسير آن به كوتاه و دراز شدن شب و روز ظاهرا بعيد است .
جمله
وَ سَخَّرَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ . . .
بيان تدبير ديگرى است ، اگر آفتاب و ماه از جاى خود تكان بخورند ، مثلا از زمين دور يا نزديك شوند تمام تعادل زندگى از بين مىرود و نيز روشن است كه اين نظام تا مدتى كه در علم خداست برقرار خواهد ماند ، سپس متلاشى خواهد شد .
وَ أَنَّ اللَّهَ . . .
عطف است بر
أَنَّ اللَّهَ يُولِجُ . . .
يعنى آيا ندانستهاى كه خدا به آنچه مىكنيد داناست . ناگفته نماند اين آيات استدلال است بر مطلب آيهء سابق .
30 -
ذلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ وَ أَنَّ ما يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ الْباطِلُ وَ أَنَّ اللَّهَ هُوَ الْعَلِيُّ الْكَبِيرُ
.
اين آيه استدلال است بر مطالب آيات گذشته و در آنها خوانديم كه خلقت و تدبير و بعثت همه در دست خداست و جز او در خلق و امر ، صاحب اختيار نيست آن گاه در اين آيه مىگويد : اين بدان جهت است كه فقط خدا حق است و فقط او خالى از نقص و داراى اوصاف كمال و قدرت است : اما معبودهاى ديگر باطلند و فاقد اوصاف كمال و واجد نقص مىباشند .