اينها ساخته دست بشر نيست ، انسان تا چشم باز كرده ، جهان را چنين ديده و در سر سفره گستردهء خدا نشسته است .
نعمتهاى ظاهرى از قبيل : چشم و گوش و اعضاء ديگر بدن ، آفتاب و ماه و زمين و هوا و باران و حيوانات و روئيدنيها و امثال آنهاست و نعمتهاى باطنى نظير اعضاء باطنى ، هوش ، شعور ، اراده ، عقل و امثال آنهاست در صورتى كه مراد از « ظاهرة » حسى و از « باطنة » معنوى باشد .
در روايت اهل بيت عليهم السّلام ، رسول خدا ، دين ، ولايت ائمه امام غائب عليه السّلام معرفت خدا ، ستر عيوب ، مستور بودن گناهان از نعمتهاى ظاهرى و باطنى شمرده شده است ، اينها همه صحيح هستند و از مصاديق نعمتها مىباشند .
اين مطلب در آيات ديگر نيز بارها تكرار شده است نظير :
وَ سَخَّرَ لَكُمُ الْفُلْكَ لِتَجْرِيَ فِي الْبَحْرِ بِأَمْرِهِ وَ سَخَّرَ لَكُمُ الْأَنْهارَ وَ سَخَّرَ لَكُمُ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ دائِبَيْنِ وَ سَخَّرَ لَكُمُ اللَّيْلَ وَ النَّهارَ وَ آتاكُمْ مِنْ كُلِّ ما سَأَلْتُمُوهُ وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَتَ اللَّهِ لا تُحْصُوها إِنَّ الْإِنْسانَ لَظَلُومٌ كَفَّارٌ
ابراهيم / 32 و 33 ، آيات ديگر نيز همين است .
وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يُجادِلُ فِي اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَ لا هُدىً وَ لا كِتابٍ مُنِيرٍ
يعنى : با وجود آنكه اينها به چشم مىبينند و با عقل تعقل مىكنند ، باز دربارهء توحيد خدا و پرستش او بدون دليل مجادله مىكنند و در مقابل رسالت مىايستند ! ! ! ظاهرا مراد از علم ، حجت و استدلال عقلى و حسى است و از « هدى » هدايت الهى از قبيل اشراق و الهام و از
كِتابٍ مُنِيرٍ
وحى آسمانى است . نظير آن در سورهء حج / 8 گذشت .
21 -
وَ إِذا قِيلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا ما أَنْزَلَ اللَّهُ قالُوا بَلْ نَتَّبِعُ ما وَجَدْنا عَلَيْهِ