شرحها
اين آيات بخش سوم از آيات توحيد است كه در ضمن به قيامت نيز اشاره شده و آنان كه ايمان نمىآورند محكوم شدهاند ، در اينجا مطلب از خود انسان شروع مىشود كه از ضعف به قوه و از قوه به ضعف و پيرى مىرسد اگر تدبير در دست خود انسان بود چنين نمىكرد ، و حاضر نبود از قوه به ضعف برسد ، سپس مطالبى در تعقيب آن ذكر شده است .
54 -
اللَّهُ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ ضَعْفٍ ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ ضَعْفٍ قُوَّةً ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ قُوَّةٍ ضَعْفاً وَ شَيْبَةً يَخْلُقُ ما يَشاءُ وَ هُوَ الْعَلِيمُ الْقَدِيرُ
« 1 » .
مراد از ضعف اول طفوليت و از قوه ، جوان و نيرومندى است ، منظور از « ضعفا » پيرى است ، « شيبة » بيان آن مىباشد « من » در « من ضعف » نشويه است و معنى ابتداء و شروع مىدهد .
يَخْلُقُ ما يَشاءُ
يعنى خدا هر آنچه بخواهد مىآفريند ، از جملهء آنها خلقت قدرت بعد از ضعف و ضعف بعد از قدرت است :
دلالت اين آيه به توحيد ظاهرا از آن جهت است كه اگر اختيار در دست انسان بود چنين نمىكرد و حاضر نبود كه بعد از نيرومندى به ضعف و مرگ برسد ، اين نشان مىدهد كه تدبير در دست خداست نه انسان . . .
اين آيه نظير
وَ اللَّهُ خَلَقَكُمْ ثُمَّ يَتَوَفَّاكُمْ وَ مِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ إِلى أَرْذَلِ الْعُمُرِ لِكَيْ لا يَعْلَمَ بَعْدَ عِلْمٍ شَيْئاً إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ قَدِيرٌ
نحل / 70 ، است كه نشان مىدهد تدبير در دست خداست نه در دست بندگان .
هامش
( 1 ) عاصم و حمزه از قارئان مشهور ، ضعف را با ضم اول و ديگران با فتح آن خواندهاند .