الْإِنْسانُ إِذا مَا ابْتَلاهُ رَبُّهُ فَأَكْرَمَهُ وَ نَعَّمَهُ
فجر / 15 خواهد آمد و اينكه انسان در اثر عدم كار و فعاليت و عدم تفكر صحيح ، در زندگى گرسنه بماند و فقير شود آن گاه بگوئيم : گرسنه ماندن امتحان خدايى است ، بسيار بعيد است و اللَّه العالم .
38 -
فَآتِ ذَا الْقُرْبى حَقَّهُ وَ الْمِسْكِينَ وَ ابْنَ السَّبِيلِ ذلِكَ خَيْرٌ لِلَّذِينَ يُرِيدُونَ وَجْهَ اللَّهِ وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ
.
تفريع است بر اينكه قبض و بسط روزى در دست خداست ، منظور از ذى القربى قوم و خويش است ، گويند مسكين آنست كه از فقير بد حالتر است ، ابن سبيل مسافرى است كه پولش تمام شده و درمانده باشد ، خطاب به رسول خداست ولى ديگران را نيز شامل است .
اگر آيه مكى باشد مراد همانست كه گفته شد و اگر مدنى باشد قهرا مراد از « ذى القربى » قرابت رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله است ، مفرد آمدن آن نشان مىدهد كه منظور يك فرد بخصوص است مگر آنكه مطلق قرابت مراد باشد .
در مجمع البيان نقل شده چون اين آيه نازل گرديد ، آن حضرت فدك را به فاطمه عليها السّلام داد ، آن از حضرت ابى جعفر عليه السّلام و ابى عبد اللَّه عليه السّلام نقل شده است ، اين مطلب در تفسير برهان نيز آمده است .
به هر حال : آيه روشن است در اينكه طوائف سه گانه را بر عهدهء انسان حقى است و اداى آن سبب فلاح انسانهاست ، منظور از
وَجْهَ اللَّهِ
توجه و ثواب و رضايت خداوند است .
39 -
وَ ما آتَيْتُمْ مِنْ رِباً لِيَرْبُوَا فِي أَمْوالِ النَّاسِ فَلا يَرْبُوا عِنْدَ اللَّهِ وَ ما آتَيْتُمْ مِنْ زَكاةٍ تُرِيدُونَ وَجْهَ اللَّهِ فَأُولئِكَ هُمُ الْمُضْعِفُونَ
.
اين آيه در مقام تشويق است به اينكه آنچه مىدهيد براى رضاى خدا بدهيد