روزگار عرب در نوعى از قتل و غارت و اسير كردن مىزيست ، قبائل عرب يكديگر را مستأصل مىكردند . عرب جاهلى مىگفت : كار ما قتل و غارت است اگر دشمن پيدا نكرديم دوستان خود و اقوام خود را غارت مىكنيم :
و احيانا على بكر اخانا * اذا ما لم نجد الا اخانا
ولى در آن زمان اهل مكه در امن و امان بودند ، به احترام كعبه كسى متعرض آنها نمىشد ،
أَ فَبِالْباطِلِ يُؤْمِنُونَ . . .
توبيخ ديگرى است براى آنها كه به بتها ايمان آورده ، نعمت خدا را كفران مىكردند .
68 -
وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرى عَلَى اللَّهِ كَذِباً أَوْ كَذَّبَ بِالْحَقِّ لَمَّا جاءَهُ أَ لَيْسَ فِي جَهَنَّمَ مَثْوىً لِلْكافِرِينَ
.
منظور از افتراء ، كذب ، شريك قرار دادن به خدا و از تكذيب آيات تكذيب پيامبران و اديان خدايى است ، چنان كسانى از همه ظالمتر هستند و جهنم جايگاه آنهاست ، مشركان مكه مصداق اين آيه بودند ، همهء مشركان و كفار در هر عصر چنين بوده و چنين خواهند بود .
69 -
وَ الَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا وَ إِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِينَ
.
اين آيه در مقابل كارهاى منفى مشركان و لهو و لعب آنهاست ، جهاد به معنى توأم با رنج است آن شامل هر تلاش در راه خدا از جمله شامل جنگ نيز مىشود ، تلاش در راه خدا قهرا با ايمان و عمل و استقامت است ، « سبلنا » گرچه جمع است ولى همهء آنها به خدا منتهى مىشود ، شايد مراد آن باشد كه در هر يك از راههاى ما تلاش كند به آن راه هدايتش مىكنيم ، در الميزان فرموده « فينا » كنايه است از اينكه تلاش او متعلق به خداست بعضى گفتهاند « فينا » تقديرش « فى شأننا » است .