نبايد ناراحت شوم : زيرا من به وظيفه خويش كه ابلاغ رسالت است عمل كردم :
شايد منظور آن باشد كه تكذيب به حال شما فائدهاى ندارد و از عذاب رهايى نخواهيد يافت چنان كه گذشتگان رهايى نيافتند .
19 -
أَ وَ لَمْ يَرَوْا كَيْفَ يُبْدِئُ اللَّهُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ إِنَّ ذلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرٌ
.
اين آيه و چهار آيهء بعدى جمله معترضه و در بيان معاد و قدرت خدا براى معادند گويى منظور اشاره به آنست كه : تكذيب پيامبران از تكذيب و عدم اعتقاد به معاد ناشى مىشود چنان كه بارها در قرآن مجيد آمده است .
اين آيه يك استدلال لطيف بر معاد است : خدايى كه خلقت را شروع مىكند قدرت اعادهء آن را نيز دارد
إِنَّ ذلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرٌ
، اگر قدرت نداشت به شروع آن نيز قادر نبود
أَ وَ لَيْسَ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ بِقادِرٍ عَلى أَنْ يَخْلُقَ مِثْلَهُمْ بَلى وَ هُوَ الْخَلَّاقُ الْعَلِيمُ
يس / 81 ، على هذا صدر آيه استدلال بر « يعيده » است .
« يبدى » دلالت بر استمرار دارد يعنى آيا نمىبينند خدا چطور آفرينش را شروع كرده و به آن ادامه مىدهد و آفريدن در پى آفريدن است ، اعادهء آفرينش و معاد نيز يكى از مصاديق همان آفرينش است .
در اين صورت ، مفعول
أَ وَ لَمْ يَرَوْا
فقط
كَيْفَ يُبْدِئُ اللَّهُ . . .
است ، جمله
ثُمَّ يُعِيدُهُ
سخن مستقلى است كه با
أَ وَ لَمْ يَرَوْا . . .
اثبات مىشود . اين آيه خطاب به همهء منكرين معاد است از امتهاى گذشته و ديگران
أَ وَ لَمْ يَرَوْا
به معنى ديدن علمى است نه ديدن با چشم .
20 -
قُلْ سِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ بَدَأَ الْخَلْقَ ثُمَّ اللَّهُ يُنْشِئُ النَّشْأَةَ الْآخِرَةَ إِنَّ اللَّهَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
.