11 -
وَ لَيَعْلَمَنَّ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَ لَيَعْلَمَنَّ الْمُنافِقِينَ
.
تكميل آيه سابق است ، يعنى خدا به وسيله امتحان : مؤمنان را از منافقان جدا و آشكار مىكند ، علم در اينجا به معنى اظهار است و نيز روشن مىشود كه چنين كسان منافقند . و او در
وَ لَيَعْلَمَنَّ
براى استيناف مىباشد .
12 -
وَ قالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلَّذِينَ آمَنُوا اتَّبِعُوا سَبِيلَنا وَ لْنَحْمِلْ خَطاياكُمْ وَ ما هُمْ بِحامِلِينَ مِنْ خَطاياهُمْ مِنْ شَيْءٍ إِنَّهُمْ لَكاذِبُونَ
.
اين آزمايش سوم است كه كفار به مؤمنان مىگويند : از دين خود دست برداريد ، به آئين ما بيائيد گناهانتان بر عهدهء ما . مراد از حمل خطايا ، حمل گناه آنهاست
وَ ما هُمْ بِحامِلِينَ . . .
در صدد بيان آنست كه چنين كارى در صورتى بود كه خدا چنين حكمى قرار داده باشد ، خدا چنين حكمى قرار نداده بلكه آنها حامل خطاياى خود خواهند بود ، بلى مشركان خطاى ديگرى هم حمل خواهند كرد كه در آيه بعدى خواهد آمد ، آنها در اين گفته دروغگويانند زيرا كه خدا چنين كارى نمىكند و گناه كسى را به گردن ديگرى نمىاندازد ، ممكن است مراد از
ما هُمْ بِحامِلِينَ
عدم قدرت باشد يعنى وقتى كه عذاب به گناهكاران رسيد ، مشركان نمىتوانند آن را به خود منتقل كنند چنان كه ما نمىتوانيم مرض انسانى را به خود منتقل كرده و او را از درد رها كنيم . « و لنحمل » عطف است بر محذوفى نظير « لتكونوا منا و لنحمل خطاياكم » .
13 -
وَ لَيَحْمِلُنَّ أَثْقالَهُمْ وَ أَثْقالًا مَعَ أَثْقالِهِمْ وَ لَيُسْئَلُنَّ يَوْمَ الْقِيامَةِ عَمَّا كانُوا يَفْتَرُونَ
.
يعنى آنها گناهان اضلال شدگان را حمل نمىكنند ، بلكه گناهان خويش را حمل مىكنند و گناهانى نيز در اثر اضلال ديگران به دوش مىگيرند زيرا سبب اضلال آنها شدهاند ، پس هر يك از طرفين مسئول عمل خويش