قالين : قلى : دشمن داشتن . قالى : مبغض و دشمن دارنده . جمع آن « قانون » است .
غابرين : غابر كسى را گويند كه بعد از رفتن ديگران باقى بماند .
دمرنا : تدمير : هلاك كردن .
شرحها
لوط عليه السّلام ششمين پيغمبر است كه در اين سوره ماجراى او ذكر مىشود علّت ذكر شرح حال او در اول سوره گفته شد ، در سورهء اعراف و هود جريان مفصل او گذشته است .
160 - 164 -
كَذَّبَتْ قَوْمُ لُوطٍ الْمُرْسَلِينَ . . .
رَبِّ الْعالَمِينَ
.
اين پنج آيه در گذشته ، مخصوصا در جريان حضرت نوح عليه السّلام تفسير گرديد ، گويند علّت اينكه لفظ « اخوهم » بر لوط اطلاق شده ، ازدواج آن حضرت از آن قوم است .
165 و 166 -
أَ تَأْتُونَ الذُّكْرانَ مِنَ الْعالَمِينَ وَ تَذَرُونَ ما خَلَقَ لَكُمْ رَبُّكُمْ مِنْ أَزْواجِكُمْ بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ عادُونَ
.
اشاره است به عمل قبيح لواط كه در ميان آنها رواج داشت ، آمدن به مذكرها همان لواط است ،
بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ عادُونَ
يعنى اين كار راه صحيح و راه طبيعى نيست بلكه شما قوم متجاوزيد كه اين كار را مىكنيد . به نظر بعضى
مِنْ أَزْواجِكُمْ
به معنى تبعيض و مراد از « ما » در
ما خَلَقَ لَكُمْ رَبُّكُمْ
آلت تناسلى زنان است ، يعنى به طرف مردان مىآئيد و آنچه را خدا در وجود زنان براى شما آفريده است ترك مىكنيد ، به قول بعضى ديگر « من » براى بيان است .