وَ لَنْ يَنْفَعَكُمُ الْيَوْمَ إِذْ ظَلَمْتُمْ أَنَّكُمْ فِي الْعَذابِ مُشْتَرِكُونَ
در كافى از حضرت باقر صلوات اللَّه عليه نقل شده :
« جنود ابليس ذريّته من الشياطين » .
96 99 -
قالُوا وَ هُمْ فِيها يَخْتَصِمُونَ تَاللَّهِ إِنْ كُنَّا لَفِي ضَلالٍ مُبِينٍ إِذْ نُسَوِّيكُمْ بِرَبِّ الْعالَمِينَ وَ ما أَضَلَّنا إِلَّا الْمُجْرِمُونَ
.
ضمير « قالوا » راجع به غاوون است و در « نسويكم » خطاب به اصنام مىباشد ، منظور از مجرمون : بنا بر آيات ديگر ، پيشوايان ستمگر و پدران مشرك و كافر هستند كه « غاوون » را بر شرك و كفر و آدمكشى دعوت كردهاند چنان كه در سورهء احزاب / 67 آمده است
وَ قالُوا رَبَّنا إِنَّا أَطَعْنا سادَتَنا وَ كُبَراءَنا فَأَضَلُّونَا السَّبِيلَا
.
ممكن است منظور از
هُمْ فِيها يَخْتَصِمُونَ
مخاصمهء انسانها با همديگر باشد نه با شياطين چنان كه در سورهء اعراف آيهء 38 و 39 آمده است و در جاهاى ديگر نيز هست كه مستضعفان با مستكبران مخاصمه خواهند كرد ، آيهء
إِنْ كُنَّا لَفِي ضَلالٍ
اقرار است بر گمراهى خودشان ، « ان » مخفّف از ثقليه است .
100 - 102 -
فَما لَنا مِنْ شافِعِينَ وَ لا صَدِيقٍ حَمِيمٍ فَلَوْ أَنَّ لَنا كَرَّةً فَنَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ
.
آيات حاكى از نهايت تحسر آنهاست و در عين حال نشان مىدهد كه شفاعتگران و دوستان و هوادارانى در محشر بودهاند ولى نه براى آنها . آن گاه آرزو خواهند كرد كه اى كاش بتوانند به زندگى دنيا بازگردند و ايمان آورند .
در ذيل آيهء :
وَ اتَّقُوا يَوْماً لا تَجْزِي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئاً وَ لا يُقْبَلُ مِنْها شَفاعَةٌ . . .
بقره / 48 در رابطه با شفاعت صحبت كردهايم در اينجا نيز رواياتى از مجمع البيان مىآوريم كه در رابطه با شفاعت مؤمن به مؤمن و همسايه به همسايه و