دوم
وَ أَلْحِقْنِي بِالصَّالِحِينَ
گويى در جواب همين درخواست است كه خدا درباره او فرموده :
وَ آتَيْناهُ أَجْرَهُ فِي الدُّنْيا وَ إِنَّهُ فِي الْآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِينَ
بقره / 130 اين كلمه دربارهء پيامبران ديگر نيز آمده است مثلا دربارهء يحيي هست :
وَ سَيِّداً وَ حَصُوراً وَ نَبِيًّا مِنَ الصَّالِحِينَ
آل عمران / 39 و دربارهء عيسى عليه السّلام هست :
وَ يُكَلِّمُ النَّاسَ فِي الْمَهْدِ وَ كَهْلًا وَ مِنَ الصَّالِحِينَ
آل عمران / 46 .
صلاح به معنى شايستگى است راغب گويد : آن بودن شىء است بر مقتضاى طبع اصلى كه خير و نفع بر آن مترتب شود الميزان نظر مىدهد كه مراد از صلاح ، شايستگى و صلاح بودن ذات است كه آمادهء قبول رحمت خدا و افاضهء خيرات است نه صلاح عمل ، گرچه صلاح ذات از صلاح عمل منفك نخواهد بود .
به هر حال ظاهرا منظور ابراهيم آن بود : كه مرا از كسانى قرار بده كه شايسته و مستعد قبول رحمت و عنايات تو هستند . ظاهرا منظور خدا از
وَ إِنَّهُ فِي الْآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِينَ
همين است ، على هذا صالح در مقابل فاسد است كه آمادهء پذيرش رحمت حق تعالى نيست ، مانند شوره زار كه باران رحمت در آن اثرى ندارد .
سوم :
وَ اجْعَلْ لِي لِسانَ صِدْقٍ فِي الْآخِرِينَ
نظير اين آيهء در سورهء مريم / 50 گذشت :
وَ وَهَبْنا لَهُمْ مِنْ رَحْمَتِنا وَ جَعَلْنا لَهُمْ لِسانَ صِدْقٍ عَلِيًّا
زبان راست زبانى است كه جز سخن راست نگويد . منظور از آن زباني است كه مانند زبان ابراهيم سخن به حق گويد و اين تطبيق مىشود بر بقاء شريعت يعنى : خدايا دين مرا كه دين توحيد است مستدام بدار ، مراد از آيهء
وَ تَرَكْنا عَلَيْهِ فِي الْآخِرِينَ
صافات / 108 نيز ظاهرا همانست .
طبرسى رحمه اللَّه آن را نام نيك و تعريف خوب معني فرموده و گويد : خدا