جلد هفتم
سورهء حج
در مدينه نازل شده و هفتاد و هشت آيه است
نظرى به كليات سورهء مباركه
1 - بنا بر آنچه در مقدمه گفته شد : اين سوره هفدهمين سوره است كه بعد از سورهء نور در مدينه نازل گرديد ، در ترتيب فعلى قرآن مجيد سورهء بيست دوم است . امّا چون اين سوره مقدارى از احكام حجّ و جهاد را داراست و از زكات نام مىبرد و نيز مقدارى از مطالب عقيدتى در آن ذكر شده لذا نمىتواند سورهء هفدهمين باشد ، بلكه بايد گفت : در اوائل هجرت نازل گشته است ، الميزان با در نظر گرفتن آنچه گفته شد ترجيح مىدهد كه در فاصلهء هجرت و جنگ « بدر » نازل شده باشد و نشان مىدهد كه در آن وقت مشركان داراى شوكت بودهاند . « 1 » .
2 - عدد آيات آن در شمارش كوفى هفتاد و هشت آيه است كه به امير المؤمنين صلوات اللَّه عليه مىرسد ، قارئان مكى هفتاد و هفت ، قارئان مدنى هفتاد و شش ، قارئان بصرى هفتاد و پنج و قارئان شامى هفتاد و چهار گفتهاند ، علت اين اختلاف در مجمع البيان ديده شود .
هامش
( 1 ) ولى آياتهذانِ خَصْمانِ اخْتَصَمُواو امثال آن حاكى است كه بعد از « بدر » نازل شده است .